"საკითხი, ვის საკუთრებაშია მედია, ისეთი მნიშვნელოვანი არ არის, როგორც ხალხი ფიქრობს"
მაშინ აშშ-ში რატომ იცის ყველამ ვისია CNN, NBC და ა.შ. თვით საკაბელო ტელევიზიებიც კი? ეს იმ ქვეყანაში, სადაც კანონის უზენაესობა რეალობაა,…. .ბ-ნი მიტჩელი საერთაშორისო პოლიტიკის ცნობილი და ავტორიტეტული ექსპერტია, "ვარდების რევოლუციის" პერიოდში ამერიკის ნაციონალურ-დემოკრატიული ინსტიტუტის თბილისის ბიუროს ხელმძღვანელი იყო, სულ რაღაც ორი წლის წინ ძლიერ აქებდა ბ-ნ სააკაშვილს და დასცინოდა ოპოზიციის 2009 წლის აპრილის აქციებს. დღეს საქართველოს ხელისუფლების საქმიანობის შეფასებისას ამერიკელ ექსპერტთა შორის გამოირჩევა საკმაოდ კრიტიკული ტონით. გთავაზობთ ამ უაღრესად საინტერესო ინტერვიუს, სადაც არის პრობლემების ამერიკული ხედვაც და ჭეშმარიტების ძიებაც, მაგრამ, რა თქმა უნდა, არ არის რეცეპტები.
ეკა ღვინჯილია- ჰიბრიდული დემოკრატია, რომელიც საქართველოში ჩამოყალიბდა საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს დასავლეთთან საქართველოს თანამშრომლობის შედეგად?- საინტერესო შეკითხვაა. საქართველოში დემოკრატიის განვითარება უმეტესწილად დასავლეთის გავლენის შედეგია. საქართველოში გამოიყენება დასავლური მოდელები, როგორიცაა: გერმანული, ამერიკული და სხვა. რა თქმა უნდა, ამ მოდელის ჩამოყალიბებაში დასავლეთს თავისი წვლილი აქვს, მაგრამ ძალიან ზოგადი. ქვეყნები დასავლეთიდან მათთვის შესაბამის მოდელებს იღებენ. რაც შეეხება ჰიბრიდულ სტრუქტურას, როგორც სხვა ქვეყნებისთვის, ასევე, განსაკუთრებით საბჭოთა ქვეყნებისთვის არის დამახასიათებელი. რადგან ეს წარსული მემკვიდრეობის და გავლენის შედეგია და ბევრი ადამიანი გრძნობს ამას. თქვენ დღესაც შეგიძლიათ ნახოთ ეს სხვადასხვა ადგილას, ის გამოიხატება ადამიანების დამოკიდებულებაში დემოკრატიის მიმართ, ინსტიტუციების მიმართ, პოლიტიკის მიმართ. რაც, გარკვეული თვალსაზრისით, სულაც არ არის დასავლეთთან ურთიერთობის შედეგი. მთელ მსოფლიოში არიან ქვეყნები ჰიბრიდული დემოკრატიით. ჩვენ შეგვიძლია ვნახოთ ქვეყნები, რომლებიც ნახევრად დემოკრატიულები, ან ნახევრად ავტორიტარულები არიან. ეს გამოწვეულია იმით, რომ სხვადასხვა რეჟიმები ლიდერებისთვის მუშაობენ. მაგალითისთვის ძალაუფლება დასავლეთისკენ მიდის, მათ აქვთ უკვე პასუხისმგებლობა და ამის მიხედვით მუშაობენ. ამგვარად, რეჟიმები განსაზღვრავენ, როგორი იქნება დემოკრატია.
- რატომ მიიჩნევს ქართული საზოგადოება და საერთაშორისო ავტორიტეტული ორგანიზაციები საქართველოს ყველა საერთოეროვნული მასშტაბით მაუწყებელ ტელეკომპანიას მთავრობის მიერ კონტროლირებადად, რატომ არის სერიოზული ეჭვები სასამართლოს დამოუკიდებლობის მიმართ, რატომ არის ბიზნესი არათავისუფალი. განა ეს იყო დასავლეთის მიზანი, როცა ის საქართველოს მთავრობას მხარს უჭერდა და აფინანსებდა?- არ არსებობს სამხილი იმისა, რომ მთავრობა გავლენას ახდენს მედიაზე. ჩემი აზრით, საკითხი, თუ ვის საკუთრებაშია მედია, ისეთი მნიშვნელოვანი არ არის, როგორც ხალხი ფიქრობს. თუ გვეცოდინება ვის საკუთრებაშია, ამით მაინც ვერაფერს ვერ შევცვლით. რაც შეეხება სასამართლოსთვის თავისუფლების შეზღუდვას, ჩემი აზრით, ეს გამოწვეულია იმით, რომ პოლიტიკური ძალაუფლება ჯერ კიდევ ფორმალური სტრუქტურების ხელშია.
მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს კანონი, რომელიც იცავს სასამართლოს დამოუკიდებლობას, ის არ მოქმედებს და მის განხორციელებას დრო არ სჭირდება. ე სკი დამოუკიდებლობის განვითარების მთავარი შემაფერხებელია.
რაც შეეხება მეორე კითხვას, მიზეზი რის გამოც დასავლეთი აფინანსებს საქართველოს, მრავალია. პირველი, ეს არის ჰუმანიტარული. მართალია საქართველოში გენოციდი ან მსგავსი დრამატული სიტუაცია არ არის, მაგრამ დასავლეთი აფინანსებს საქართველოს პოლიტიკური სიტუაციის გამოსასწორებლად, ეკონომიკის განვითარებისთვის, დემოკრატიის განვითარებისთვის. წინა წლებში მუშაობა კარგად წარიმართა, საქართველო კარგი პარტნიორი იყო ამერიკისთვის. არიან ქვეყნები, რომლებიც იპარავენ დაფინანსებით მიღებულ ფულს, ეს საქართველოში არ ხდება.
- სამწუხაროდ, საქართველოში მიღებული შედეგები განსხვავებულია.- შედეგები, რა თქმა უნდა, განსხვავებული იქნება. ეს გამოწვეულია იმ ლიმიტებით, რომელიც დახმარების სისტემას გააჩნია. ამერიკელი და ევროპელი დონორები ფულს ვერ ჩადებენ თითოეული ქართველის დასაქმებაში და მათთვის კარგი სამსახურის პოვნაში, ჩვენ ამის გარანტიას ვერ ვიძლევით, იმიტომ, რომ ამას ჩვენთვისაც ვერ ვახერხებთ. არის გარკვეული ბარიერები, რომელიც საქართველომ უნდა გადალახოს. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, საქართველოში ბევრი რამ დაინგრა და მის აღდგენას მილიონობით დოლარი დასჭირდა. საქართველოში ბევრი ბიზნესია, რომელიც კონკურენტული არ არის, XX1 საუკუნის ტექნოლოგიური პროგრესიდან გამომდინარე. ეს არ ნიშნავს, რომ ისინი კონკურენტულები არ იქნებიან, ისინი ამას ნელ-ნელა მოახერხებენ. ამისთვის უფრო მეტი მუშაობაა საჭირო.
- საქართველოში დემოკრატია, ანუ ფაქტობრივად ავტორიტარული რეჟიმის ჩამოყალიბება ერთ დღეში არ მომხდარა. რატომ არ აიძულებდა აშშ-ს ადმინისტრაცია და ევროკავშირი მათ მოკავშირე საქართველოს მთავრობას დემოკრატიის განვითარებაზე ეზრუნათ?- ამაზე უკვე ვისაუბრე, მაგრამ უფრო დავაკონკრეტებ. ვარდების რევოლუციის შემდეგ, ამერიკის მთავრობისგან მოელოდნენ, რომ ის აგრესიულად უბიძგებდა საქართველოს დემოკრატიის განვითარებისკენ. მაგრამ ასე არ მოხდა, ამის ორი მიზეზი არსებობს. ამერიკის პოზიციიდან თუ განვიხილავთ, პირველი მიზეზი არის ის, რომ ვარდების რევოლუცია მოხდა 2003 წლის ბოლოს, მაშინ როდესაც ბუშის ადმინისტრაცია ბევრს ლაპარაკობდა დემოკრატიაზე და ცდილობდა სადმე ეჩვენებინა დემოკრატიის გამარჯვება. ამერიკის შეერთებულ შტატებისთვის პოლიტიკურად მოსახერხებელი იქნებოდა ვარდების რევოლუციით ეჩვენებინა და ეთქვა, რომ მათი დემოკრატიის დახმარების სისტემები კარგად მოქმედებდა და მათ დემოკრატია მიიტანეს მსოფლიოს იმ ნაწილში, სადაც ის არ იყო. ვარდების რევოლუცია ეს იყო გარღვევა დემოკრატიისკენ და საქართველოსთვის ეს იყო დიდი შანსი, დადგომოდა დემოკრატიის გზას. ადრინდელი ადმინისტრაცია მიიჩნევდა, რომ საქართველო უკვე ჩამოყალიბდა როგორც დემოკრატიული ქვეყანა, რაც, საბოლოო ჯამში, არასწორი იყო. ამის ერთ-ერთი მიზეზი პერსონალური ურთიერთობები იყო ამერიკასა და საქართველოს შორის. ეს ეხებოდა არამარტო დემოკრატიას, არამედ ძალიან ბევრ საკითხს. ნეორე იყო თავად პოლიტიკოსების ურთიერთობები კონგრესთან, არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, მათ ჰქონდათ ძალიან დიდი ხნის კავშირები და ეს ურთიერთობები არ აძლევდა ვაშინგტონს საშუალებას, დაენახა ის სირთულეები, რომელიც გააჩნდა საქართველოს მოსახლეობას, სანამ ამ პრობლემებმა პიკს არ მიაღწია.
- რამდენად სერიოზულად მიიჩნევთ ოპოზიციის აქტიურობას დღეს. არის თუ არა მოსალოდნელი საქართველოში ტუნისის ან ეგვიპტის სცენარის განმეორება?- საქართველოში საკმაოდ ბევრი განსხვავებული ოპოზიციური პარტია არსებობს. სწორედ ამიტომ, გაოცებული დავრჩები, თუკი საქართველოში განმეორდება იგივე, რაც მოხდა ეგვიპტესა და ტუნისში. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობის მუშაობით კმაყოფილები არ არიან, ისინი არ არიან გაღიზიანებულნი, როგორც ეს იმ ქვეყნებში იყო. საქართველოში მოსახლეობას ჯერ კიდევ სჯერა ცვლილებების, მათ აქვთ შერეული დამოკიდებულებები მთავრობის მიმართ. ეს არ არის ეგვიპტე, სადაც მუბარაკი 30 წელი მართავდა ქვეყანას. სწორედ ამიტომ, იგივე სიტუაცია საქართველოში გამორიცხულია. მე ველაპარაკე ხალხს და ისინი შეშფოთებულნი არიან უმუშევრობის, ინფლაციის და ეკონომიკური მდგომარეობის გამო, მაგრამ ისინი არ მიიჩნევენ, რომ ცუდი მთავრობა ჰყავთ. მეორე მიზეზი არის ის, რომ მთავრობა უფრო მყარად დგას. აქ არ არის ისეთი კორუფცია, როგორიც ეგვიპტეში იყო. ამის მაგალითი არის ასევე ვარდების რევოლუცია, რომელიც არ იყო ისეთი ძალადობრივი, როგორიც ეგვიპტის რევოლუცია.
ბევრი სხვადასხვა ადამიანია საქართველოში და სხვადასხვანაირად ფიქრობს, იგივე ბურჯანაძის პარტია, იგივე ალასანიას პარტია. მე გამაოცა იმ ფაქტმა, რომ ისინი მზად არიან მიუსხდნენ მოლაპარაკებების მაგიდას. იმედი უნდა გამოვთქვათ, რომ ეს მოლაპარაკებები იქნება დასაწყისი საქართველოს დემოკრატიული განვითარებისთვის. ამ შემთხვევაში, ჩვენ მივიღებთ შეთანხმებას არჩევნების სამართლიანად ჩატარების შესახებ. ამის შემდეგ შეგვიძლია ვილაპარაკოთ მედიაზე, ვილაპარაკოთ იმ ზღვარზე, რომელიც გადის დემოკრატიასა და სახელმწიფოს შორის. მაგრამ თუ ცვლილებები არ განიცადა საქართველოში არჩევნების ჩატარების ფორმამ, სავარაუდოდ, ყველაფერი უარესობისკენ წავა. ამიტომ, ეს კარები ღია უნდა დარჩეს. მე არ წამიკითხავს, თუ რამდენად მრავალრიცხოვანი იყო ის აქცია, რომელიც გაიმართა ამერიკის საელჩოს წინ, მაგრამ ადამიანებს აქვთ უფლება გამოხატონ თავიანთი პროტესტი. მართალია, არ ვეთანხმები ამერიკის როლს საქართველოში ზოგიერთ საკითხთან მიმართებაში, მაგრამ მე მესმის ქართველების, რომლებიც აპროტესტებენ, რომ ამერიკის როლი საკმაოდ დიდი იყო საქართველოში.
არა მგონია, რომ 21 მაისს საქართველოს მთავრობა შეიცვლება, ჩვენ ვნახავთ ამას, მაგრამ მე არ ვარ მასობრივი დემონსტრაციების წინააღმდეგი. მთავრობას საკმაოდ საინტერესო დამოკიდებულება აქვს ოპოზიციასთან. მრავალრიცხოვანი ოპოზიცია ნაკლებად რელევანტურია. რაც უფრო მეტია რიცხობრივად, მისი ძალაუფლება მით უფრო ნაკლებია. მაგრამ ხშირად მთავრობა ქმნის ილუზიებს, რომ ის არის ერთადერთი ალტერნატივა, რომელიც შეძლებს პრობლემების მოგვარებას, რაც, ჩემი აზრით, არასწორია. არის ძალიან ბევრი ოპოზიციური პარტია და ძალიან ბევრი ადამიანი, რომელიც ცდილობს მთავრობასთან კოორდინირებას და ასე უნდა გაგრძელდეს.
- როგორც ჟურნალ ”ლიბერალს” განუცხადეთ, თქვენ მიიჩნევთ, რომ საქართველოში ახალი ეტაპი 2013 წელს იწყება. დავაზუსტოთ, ახალი ეტაპი პრემიერ-მინისტრ ან პარლამენტის თავმჯდომარე სააკაშვილთან ერთად დაიწყება თუ მის გარეშე?- ძალიან ბევრი ეჭვი არსებობს 2013 წელთან დაკავშირებით. 2013 წლამდე ბევრი რამ მოხდება საქართველოში. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი იქნება დემოკრატიის წინსვლა, სამართლიანი არჩევნები და სააკაშვილის ღირსეული წასვლა თანამდებობიდან. მეორე კითხვა ასეთია: ხომ არ გახდება საქართველო ერთპიროვნული მმართველობის ქვეყანა, რომელიც გაერთიანდება ერთი ლიდერის, სააკაშვილის გარშემო, ანუ ის ფორმალურად კვლავ დარჩება სახელმწიფოს სათავეში, პრეზიდენტობიდან გადავა პრემიერ- მინისტრად, თუ საქართველო გახდება უფრო მეტად ინსტიტუციონალური რეჟიმის ქვეყანა, სადაც პარტიები და ბიუროკრატია მართავს ქვეყანას. ეს ვარიანტები შეიძლება არ იყოს ისეთივე კარგი, როგორც დემოკრატია, მაგრამ საინტერესოა, რომელი იქნება უფრო პროდუქტიული საქართველოსთვის.
- ახლა საქართველოში ძველი სტერეოტიპი მოქმედებს – პოლიტიკური ძალები იყოფიან ორ ნაწილად: პრორუსული და პროამერიკული. რამდენად სწორია პოლიტიკური პარტიების შავ-თეთრ ტონებად დაყოფა?- ყველა, ვინც ფიქრობს საქართველოს ხელმძღვანელობაზე, სულ მცირე, უნდა დაფიქრდეს მაინც საქართველოს ურთიერთობებზე რუსეთთან და ამერიკასთან. უნდა აღიაროს, რომ საქართველოს კარგი დამოკიდებულება რუსეთთან აშშ-სთვისაც უფრო მისაღები იქნება. მე არავის არ ვადანაშაულებ, არც პუტინს, არც საქართველოს მთავრობას, მაგრამ საქართველოს კარგი დამოკიდებულება რუსეთთან უკეთესია საქართველოს ეკონომიკისთვის, ვაჭრობისთვის და უსაფრთხოებისთვის.
ამერიკის შეერთებული შტატები არ მოითხოვს, რომ საქართველომ დახმარება მაინცდამაინც მას სთხოვოს და არა რუსეთს. ამერიკელი ხალხი და მეც პირადად მივიჩნევ, რომ საქართველოსთვის უკეთესი იქნება, თუ მას კარგი ურთიერთობა ექნება როგორც რუსეთთან, ასევე აშშ-სთან. სამწუხაროდ, საქართველოში არიან რადიკალურად განწყობილი პოლიტიკოსები, რომელთა ერთი ნაწილი თვლის, რომ ამერიკის მომხრეები უნდა იყონ, მეორე ნაწილი კი თვლის, რომ მარტო რუსეთის მომხრენი უნდა იყონ. ყველაზე ჭკვიანმა პოლიტიკოსმა კი იცის, რომ უნდა მონახოს `ოქროს შუალედი~. მართალია, რომ ამერიკის და დასავლეთის მოდელები ძალიან კარგია, და მათთან პარტნიორული ურთიერთობები აუცილებელია, მაგრამ რუსეთთანაც უნდა გამოინახოს საერთო ენა, სხვა შემთხვევაში, ის საკმაოდ დიდი საფრთხე იქნება საქართველოსთვის.
- რამდენად სწორად მიგაჩნიათ ქართული საწარმოების უმეტესობის რუსებისთვის მიყიდვა, შეიძლება რუსულმა კაპიტალმა გავლენა მოახდინოს საქართველოზე?- ვთვლი, რომ საკმაოდ დიდი პრობლემაა, რადგან ყველამ იცის, რომ რუსულ ბიზნესებსა და რუსულ მთავრობას შორის საკმაოდ მჭიდრო დამოკიდებულება არსებობს. სწორედ ამიტომ, როცა რუსეთის მოქალაქე ყიდულობს რაიმე სასტუმროს, ან სხვა შენობას, ყოველთვის ფიქრობ, რომ ამაში რუსეთის მთავრობა ყოველთვისაა ჩარეული. ხოლო თუკი გავითვალისწინებთ საქართველო-რუსეთის ურთიერთობებს, ეს საკმაოდ შემაშფოთებელი ფაქტია. საქართველოს აქვს უფლება თქვას, რომ მას არ სურს თავისი სიმდიდრის მიყიდვა რუსეთის მოქალაქეზე, რადგან ის პოტენციურ საფრთხეს ხედავს.
- სწორია თუ არა განვითარების სანიმუშო მოდელად სააკაშვილის მთავრობის მიერ არა ამერიკული ან ევროპული მოდელების დასახვა, არამედ სინგაპურის მიჩნევა?- პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველო არის სოფლის მეურნეობის ქვეყანა, ხოლო სინგაპური არა. იგი ერთქალაქიანი სახელმწიფოა, სწორედ ამიტომ, არ მგონია, სინგაპურის მოდელმა საქართველოში იმუშაოს. იმედი იმისა, რომ საქართველო გახდება ცენტრი ვაჭრობისა და ფინანსების, არ არსებობს.
სხვა ეკონომიკური აქტივობები, რომელიც სახელმწიფომ გაატარა, უფრო აზრიანია, ვიდრე ამ მოდელის დამკვიდრება. მაგალითად, საქართველოს ტურისტულ ცენტრად ჩამოყალიბება. რისი პოტენციალიც მას გააჩნია. სინგაპურის პოლიტიკური და გეოგრაფიული მდგომარეობა აბსოლუტურად განსხვავდება საქართველოს მდგომარეობისაგან, ის ახლოსაა ჩინეთთან. საქართველოს დამგვანება სინგაპურთისთვის საკმაოდ რთული იქნება.
- ქართულ ეკონომიკაში არ არსებობს კონკურენცია, გაუქმებულია ანტიმონოპოლიური კანონმდებლობა, ფაქტობრივად ყველა ბიზნესი, ხელისუფლების მიერ კონტროლდება. ნუთუ უწონებენ სააკაშვილს ასეთ მიდგომებს ამერიკის ადმინისტრაცია, IRI და NDI?- საქართველოში ძალიან გავრცელებულია პრონი-კაპიტალიზმი. ეს არის კაპიტალიზმი, რომელიც მოიცავს ადამიანურ ურთიერთობებს, მაგალითად, ვინ ვისი მეგობარია, ვის უკეთესი კონტაქტები აქვს მთავრობასთან, ანუ ეს არის კაპიტალიზმი, რომელიც მთლიანად დამოკიდებულია ურთიერთობებზე. ეს ძალიან ბევრ საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციას ანაღვლებს, მაგრამ მათ არ იციან, როგორ უნდა მოიქცნენ ამის წინააღმდეგ. მეორე მნიშვნელოვანი პრობლემა არის ის, რომ მთავრობის ხელშეწყობებმა `ბიზნესის კეთებისადმი", საბოლოო ჯამში, გამოიღო ცუდი შედეგი. ამერიკის შრომითი და საერთაშორისო შრომის ორგანიზაციები საკმაოდ შეშფოთებულნი არიან ამით, მათ არ იციან, რა უნდა ქნან. ინვესტორები, რომლებიც მოდიან საქართველოში, უნდა იყვნენ დაცულები და უნდა იყვნენ დარწმუნებულნი იმაში, რომ ისინი არ დაკარგავენ მთავრობის კეთილგანწყობას, მიუხედავად ყველაფრისა და იარსებებს თუ არა მათთვის კანონის უზენაესობა. სამწუხაროდ, საქართველოში სულ სხვა მდგომარეობას ვხედავთ.
რეგისტრაცია!
