ინტერვიუ ბიზნესის ინტერესების დაცვის საკითხებში პრემიერ მინისტრის მთავარ მრჩევლთან გიორგი პერტაიასთანგიორგი პერტაია რამდენიმე წლის წინ ამერიკის სავაჭრო პალატის ვაჭრობისა და ტრანსპორტის კომიტეტის თავმჯდომარედ მუშაობდა და მისი მთავარი ფუნქცია ბიზნესის ინტერესების დაცვა იყო. გარდა ამისა, ის მუშაობდა USAID-ისა და ევროკავშირის პროექტებში, რომლებიც ბიზნესკლიმატის შესწავლასთან იყო დაკავშირებული. 2009 წელს მან დაამთავრა დასავლეთ ილინოისის უნივერსიტეტის ბიზნეს სკოლა და მიიღო მაგისტრის ხარისხი. ამის შემდეგ ის გარკვეული დროით მუშაობდა ვაშინგტონში კომპანია HAMILTON-ში დამოუკიდებელ ექსპერტად და მის კომპეტენციაში შედიოდა განვითარებადი ქვეყნები, მათ შორის საქართველო.
ამა წლის გაზაფხულზე გიორგი პერტაია ბიზნესის ინტერესების დაცვის საკითხებში პრემიერ მინისტრის მთავარ მრჩევლად დაინიშნა.
- ბატონო გიორგი, რა არის ბიზნესომბუდსმენის მთავარი ფუნქცია, რა პრობლემები აქვს დღეს ბიზნესს, რომლის წამოწევასაც და გააქტიურებასაც პირველ რიგში გეგმავთ?- ბიზნესომბუდსმენი ახლად შექმნილი თანამდებობაა. მე ბიზნესომბუდმენი და პარალელურად, კერძო სექტორის ხელშეწყობის საკითხებში პრემიერ-მინისტრის მთავარი მრჩეველი ვარ. ამ პოზიციის და ჩვენი მთავარი ფუნქციაა, რომ რაც შეიძლება, მაქსიმალურად და სწრაფად ბიზნესში პრობლემური საკითხები გამოვასწოროთ. ბიზნესში არსებული პრობლემები პრემიერ-მინისტრს წარვუდგინოთ შესაძლო გადაწყვეტის მეთოდებით, თუ როგორ შეიძლება ესა თუ ის პრობლემა ამ სფეროში გადაწყდეს. როცა ვსაუბრობთ ბიზნესიდან პრობლემების ამოღებაზე, აქ იგულისხმება ყველა სფეროს მცირე, საშუალო და მსხვილი ბიზნესი. ჩვენთვის არ არსებობს ნუმერაცია, რომ ეს კარგი ბიზნესმენია და ის ცუდი, თუ პრობლემა არსებობს, ყველა საკითხს ერთნაირად ვუდგებით. რეალურად საქართველოს მთავრობასთან პრობლემა თითქმის არც ერთ ბიზნესმენს არ აქვს. განსაკუთრებით მსხვილ ბიზნესმენებს არ აქვთ პრობლემა, რომ რომელიმე მინისტრს დაელაპარაკონ, ან რომელიმე ბიზნესფორუმზე შეხვდნენ მათ. მთავრობის წევრები ცდილობენ, რომ მეტი კონტაქტი ჰქონდეთ ბიზნესმენებთან. მსხვილი ბიზნესმენებისგან განსხვავებით, მცირე და საშუალო ბიზნესის წარმომადგენლებს იმის რესურსი და დრო არ აქვთ, რომ რომელიმე ასოციაციის წევრები იყვნენ, შეხვედრებზე დადიოდნენ და ა. შ. ამიტომ შეიქმნა ეს პოზიცია, რომელზეც მე ვარ. ჩვენ შეგვიძლია გაცილებით უფრო ეფექტურები ვიყოთ. მაგალითად, თუ ჩვენთან შემოსული რომელიმე პრობლემა სწრაფ გადაწყვეტას მოითხოვს, შესაძლებელია უკვე მეორე დღესვე პრემიერ-მინისტრს ამ გადაწყვეტილების შესახებ დოკუმენტი თავისი რჩევებით მაგიდაზე ედოს, თუ როგორ შეიძლება გადაწყდეს ესა თუ ის პრობლემა. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ისიც არის, რომ უკეთესია სხვა პოზიციიდან ხდებოდეს ბიზნესის დაცვა. მაგალითად ფინანსთა სამინისტროს კარი, რა თქმა უნდა, ყველასთვის ღია არის, არსებობს ცხელი ხაზიც, მაგრამ რაიმე საკითხის განხილვა როცა ხდება, შეიძლება გადაწყვეტილების მიღება უფრო სხვანაირად მოხდეს. ეს და კიდევ სხვადასხვა მიზეზები იყო, რატომაც შეიქმნა ეს პოზიცია.
ყველაზე მთავარი და რთული პრობლემების მცირე და საშუალო ბიზნესიდან აღმოფხვრაა, დიდ ბიზნესთან უფრო კომფორტული ურთიერთობა გვაქვს. ბიზნესასოციაციები ძალიან კარგია. მცირე და საშუალო ბიზნესი ამ მხრივ ცოტა გარიყულია, მაგრამ ეს ბუნებრივიცაა. ყველა ქვეყანაში ასე ხდება. მე პარალელურად დავების საბჭოშიც ვარ და იქ კვირაში ერთხელ, დაახლოებით 60 საკითხამდე სხვადასხვა ბიზნესიდან დავას ვიხილავთ. როცა მაგალითად მსხვილ ბიზნესზეა საუბარი, მათ შესახებ ყველა იგებს, მაგრამ, მაგალითად, გუშინ რომ დავაკმაყოფილეთ მცირე და საშუალო ბიზნესის წარმომადგენელი, რომელსაც პრობლემა ჰქონდა, ამის შესახებ თითქმის არავინაა ინფორმირებული. მსხვილი ბიზნესის გარშემო რა ხდება, ეს ყოველთვის ჩანს, მაგრამ მცირე და საშუალო ბიზნესში რა ხდება, გაცილებით ნაკლებად გასაგებია.
- ბოლო პერიოდში ბიზნესგარემოს მთავარი სიახლე ახალი საგადასახადო კოდექსია, როგორ შეაფასებდით მას?- ახალი საგადასახადო კოდექსი სავსეა ძალიან ბევრი კარგი ცვლილებით. რა თქმა უნდა, ზოგიერთი ძველი ნორმაც რჩება, რომელიც საკმაოდ ნათლად იყო განსაზღვრული და დღევანდელ მდგომარეობას შეესაბამება, მაგრამ შემოდის ახალი ძალიან კარგი თანამედროვე ცნებები და მიდგომები. მისის შეცვლის აუცილებლობა იმან განაპირობა, რომ მას შემდეგ, რაც ჯერ კიდევ მოქმედი საგადასახადო კოდექსი დამტკიცდა, სიტუაცია შეიცვალა. იყო ომი, ფინანსური კრიზისი და ქვეყანაში ის სიტუაცია მომწიფდა, რომ ქვეყანაში ახალი კოდექსი იყო საჭირო. რაც მთავარია, ახალი საგადასახადო კოდექსი რეალურ ბიზნესპრობლემაზე არის დაფუძნებული. ეს პირველი შემთხვევაა, ალბათ, ეს პერიოდი გასავლელი გვქონდა და გავიარეთ კიდეც. კოდექსი იმ მიდგომით დაიწერა, თუ რა სჭირდება ბიზნესს და რა პრობლემები აქვს. ბიზნესმენზე კარგად არავინ იცის რა არის რეალურად მისი პრობლემა, უნდა მიხვიდე და ჰკითხო, მერე კი ეს საკანონმდებლო ენაზე თარგმნო. ახალი საგადასახადო კოდექსი სწორედ ასეთი დოკუმენტია. გარდა ამისა, ამ დოკუმენტის საფუძველი დავების საბჭოში წარმოდგენილი უამრავი საჩივარია, ანუ დავების საბჭო არის ძალიან კარგი წყარო იმისა, თუ რა პრობლემები არის ბიზნესში. გარდა ამისა, ათასგვარი შეხვედრები და ფორუმები იყო. წლების წინ კოდექსის მუხლები ბუნდოვნად იყო განსაზღვრული, რაც ყოველთვის შეფერხებების და გარკვეული კორუფციის გარიგების საფუძველი ხდებოდა. ეს ყველაფერი დღეს მინიმუმამდე არის დაყვანილი და რაც შეიძლება დეტალურად გაწერილი. ამ კოდექსის შექმნაში ძალიან ბევრმა ბიზნესმენმა მიიღო მონაწილეობა. დაახლოებით 600 შენიშვნა მხოლოდ ჩემთან იყო შემოსული. ვიღებთ შენიშვნებს ბიზნესიდან, სპეციალური საბჭო გვაქვს, სადაც გაწევრიანებული არიან ექსპერტები და ამ საბჭოს მეშვეობით ვიღებთ შენიშვნებს. ნებისმიერ პირს შეუძლია დარეკოს ნომერზე 28 28 28 და თავისი შენიშვნა მოგვაწოდოს.
- თქვენი აზრით, რა უნდა გაკეთდეს კონკრეტულად ბიზნესგარემოს გაუმჯობესების თვალსაზრისით?- ბიზნესგარემოს გასაუმჯობესებლად, პირველ რიგში, მთავრობამ ყველა ის ბერკეტი უნდა ჩამოაშოროს ბიზნესს, რომელიც მას გარკვეულ პრობლემებს უქმნის. ეს არის არასაჭირო რეგულირებები, ბიზნესშემაფერხებელი პროცედურები, ბიუროკრატიული პრობლემები, რაც საქართველოში წლების მანძილზე პრობლემა იყო. ეს ახლა მინიმუმანდეა დაყვანილი და კიდევ უფრო მცირდება. მცირე მეწარმეებს ბოლო დროს განბაჟებაზე აღარ აქვთ პრობლემები, 3-4 დღეში ანბაჟებენ. საგადასახადო პროცედურა იმდენად გამარტივებულია, რომ ონლაინ დეკლარირება არის შესაძლებელი. ანუ ის, რაც ბერკეტს უქმნიდა ადრე ბიზნესს და თვეობით ვერ ახერხებდნენ განბაჟებას, თუ ვინმე ახლობელი არ ჰყავდა, ეს უკვე დამთავრებულია. ლიცენზიები და ნებართვების გაცემა უკვე პრობლემა აღარ არის. ადრე ისეთ ლიცენზიები და ნებართვები იყო, რომ არც ვიცოდით, რატომ არსებობდა. ყოველთვის ვიღაც გვეუბნება, რომ ეს სადღაც კონვენციაში წერია და ასე უნდა იყოს, თუმცა ეს მოგონილი იყო იმისთვის, რომ ვიღაცას ფული გაეკეთებინა. ბიზნესის მხრიდან პრობლემების შესახებ მე ყველაზე მეტს ვიგებ. დღეს საზღვრის გადაკვეთაზე და გადასახადის გადახდაზე პრობლემა აბსოლუტურად არავის აღარ აქვს. მე იმ შემთხვევაზე არ ვსაუბრობ, როცა ვინმეს რაიმე საკანონმდებლო დარღვევა აქვს.
- როგორია თქვენი დამოკიდებულება ბოლო დროს საკმაოდ ხმაურიანი საქმეების გამო, როგორიცაა: "პასაჟის", "კიდობანის" და ლილოს ინდმეწარმეთა საქმეები?- ჩემი დამოკიდებულება ამ საკითხთან დაკავშირებით ცალსახაა. ბიზნესომბუდსმენი, პირველ რიგში, არ ნიშნავს იმას, რომ ადამიანმა თუ რაღაც დანაშაული ჩაიდინა მე ავდგე და ის დავიცვა. პირიქით, თუ ბიზნესის დაცვაზე არის საუბარი, ზუსტად ის უნდა დაჯარიმდეს, რომ სხვა ბიზნესმენი დავიცვათ, რადგან ვინც გადასახადი არ გადაიხადა და თავის პროდუქტს იაფი, არაკონკურენტუნარიანი ფასი დაადო, ამით სხვა ბიზნესმენებმა ზარალი ნახეს. თუ ერთი ბიზნესმენი გადასახადს იხდის, მეორე კი არა, ამითი მისი პროდუქტი უფრო კონკურენტუნარიანია, რადგან შეუძლია იაფად გაყიდოს თავისი პროდუქტი იმისგან განსხავებით, ვინც გადასახადები პატიოსნად გადაიხადა და შედარებით ძვირი უჯდება. ამ შემთხვევაში მთავრობამ, ვინც გადასახადებს იხდის, ის უნდა დაიცვას და არა ის, ვინც კანონს არღვევს. ყველა ერთი კანონის ქვეშ უნდა იყოს. შემდეგ, როგორც ვიცი, ამ მოვაჭრეებმა ეს დანაშაული აღიარეს. მათ დაარღვიეს კანონი და ამას შესაბამისი რეაგირება მოჰყვა. თუ საუბარი ბიზნესის დაცვაზეა, გადასახადს ვინც თავს არიდებს, ის აუცილებლად უნდა დაჯარიმდეს, რათა მთლიანად ბაზარი დავიცვათ. აღარ იქნება ისე, როგორც ადრე იყო. დასაცავი პატიოსანი ბიზნესმენი არის და არა ის, ვინც კანონს არღვევს. კანონი ყველა მეწარმისთვის ერთნაირი არის, ვინც ამას არღვევს ის ჯარიმდება. თუ იმის შესაძლებლობა აქვთ, კანონის დარღვევა გარისკონ, მაშინ ისიც უნდა იცოდნენ, რომ ადრე თუ გვიან, აუცილებლად დაჯარიმდებიან.
- თუ თანამშრომლობთ ისეთ ავტორიტეტულ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, როგორიცაა: "ბიზნეს ფედერაცია", "მცირე და საშუალო მეწარმეთა ასოციაცია", "ახალგაზრდა ფინანსისტთა და ბიზნესმენთა- ასოციაცია" და სხვა?- კი, რა თქმა უნდა, ვთანამშრომლობთ. რაც საზღვარგარეთ ვიყავი წასული, მას შემდეგ, დაახლოებით 20 ბიზნესგაერთიანება მომატებულა. აქედან ზოგიერთი უფრო ნაკლებად ჩანს. ჩვენ ყველასთან ვთანამშრომლობ. ჩვენი პროექტების შესახებ ინფორმაციას ყველას ვუგზავნით და მათგან შენიშვნებს ველოდებით, რომ რაც შეიძლება პრობლემების მაქსიმუმი მოვაგვაროთ. ყოველთვის ველოდებით, რომ ვინმემ რაიმე ჭკვიანური გვითხრას. ამერიკის სავაჭრო პალატასტან, ბიზნეს-ასოციაციასთან, საერთაშორისო სავაჭრო პალატასთან შეხვედრები გვაქვს ხოლმე, ვაცნობთ სიახლეებს და მათგან პრობლემებს ვისმენთ. ჩვენ ყველასთან სათანამშრომლოდ ვართ მზად.
- ბიუჯეტის პროექტის თანახმად, ეკონომიკის 6%-იანი ზრდის პირობებში, 750 მილიონი ლარით იზრდება საგადასახადო შემოსავლები, ეს ხომ არ ზრდის უკანონო ზეწოლას ბიზნესზე?- უკანონო ზეწოლა რატომ უნდა გაიზარდოს, საგადასახადო წნეხიც არ გაიზრდება. პირიქით, საუბარი შემცირებაზეა. ეკონომიკა თუ გაიზარდა, ბიუჯეტის შემოსულობებისც გაიზრდება.
-ბატონო გიორგი, ფისკალური პოლიტიკის გამკაცრების შესაბამისად, ბიუჯეტში ადმინისტრაციული ჯარიმებისგან შემოსულობების წილი იზრდება. თქვენი აზრით, ხომ არ ხდება ბიზნესის, განსაკუთრებით მცირე და საშუალო ბიზნესის, შევიწროება?- ფისკალური პოლიტიკის გამკაცრება - ამ ტერმინს ძალიან ხშირად ამბობენ, ეს შეცდომაა. ფისკალური პოლიტიკა არანაირად არ მკაცრდება და არც გამკაცრებულა. თუ ადრე გადასახადების დამალვის რიცხვი, დღევანდელთან შედარებით, მეტი იყო, ახლა უკვე ფინანსთა სამინისტროს ადმინისტრირება გაუმჯობესდა, ახლა უფრო კარგი ტექნიკა, უფრო კარგი რისკის მენეჯმენტი აქვთ. ის რომ გადასახადების დამალვის რიცხვი შემცირდა, ამას რატომღაც ფისკალური პოლიტიკის გამკაცრებას ეძახიან. არსებობს კანონი, რომელიც უნდა შესრულდეს ორივე მხარის მიერ. შესაბამსად, რაც არ უნდა მოვინდომოთ, ჩვენ ვერანაირ ფისკალურ პოლიტიკას ვერ გავამკაცრებთ. საბედნიეროდ, კანონში აღარ წერია ისე, როგორც ადრე ეწერა, რომ პირი 500-დან 10 000 ლარამდე ჯარიმდება. იქ მართლა შეიძლებოდა ფისკალური პოლიტიკის გამკაცრება, რადგან შეიძლებოდა შენი ნების მიხედვით 500 ლარით ან უფრო მეტით დაჯარიმება. ასეთი რამ მინიმუმამდეა დაყვანილი, ანუ პირდაპირ წერია, თუ ვინმემ რამე დააშავა, ის პირი რამდენი ლარით დაჯარიმდება. საგადასახადო კოდექსში ეს პროცესები კარგადაა გაწერილი და მისი დახვეწა კვლავ გრძელდება.
ესაუბრა ადა ექიზაშვილი
რეგისტრაცია!
