ინტერვიუ ეკონომიკის ექსპერტ დემურ გიორხელიძესთან
- ბატონო დემურ, თუ შეიძლება შევაფასოთ მიხეილ სააკაშვილის პარლამენტში გამოსვლა, რამდენად მიესალმებით იმ ტენდენციებსა და რეფორმების გატარებას, რომლებიც პრეზიდენტმა გაახმოვანა?- ეს გამოსვლა და საერთოდ ის პოლიტიკა, რომელზეც პრეზიდენტმა პარლამენტში გამოსვლისას ისაუბრა, დაპირისპირებაა იმ ტენდენციებისა, რომელიც მსოფლიოში ჩამოყალიბდა. უზარმაზარი ფინანსური და ეკონომიკური კრიზისის შედეგად ყველგან, მათ შორის შეერთებულ შტატებში, მიმდინარეობს საუბარი, რომ ორთოდოქსალურმა ლიბერალურმა (ლიბერტარიანული, ტოტალური ლიბერალიზმი) პოლიტიკამ მარცხი განიცადა. როცა თავისუფლების იდეის, თავისუფალი მეწარმეობის, დერეგულირების და ა.შ პროპაგანდის ფონზე წარმოიქმნა უზარმაზარი კერძო სტრუქტურები, რომლებმაც არაკეთილსინდისიერი გზით უზარმაზარი ფინანსების მობილიზება შეძლეს, მილიონობით ადამიანისა და არაერთი ბიზნესსტრუქტურის მოტყუების შედეგად. დერეგულაციამ სააუდიტორო საქმიანობის კონცენტრაცია ოთხ კომპანიაში, სარეიტინგო საქმიანობის კონცენტრაცია კი 3 კომპანიის ხელში მოაქცია, რამაც მათ საბაზრო ძალაუფლება მიანიჭა. ეს დერეგულაციის პოლიტიკა ლიბერალურ, ლიბერტარიანულ ტერმინოლოგიას ამოფარებულ კონკრეტულ ჯგუფებს სხვა ადამიანების მოტყუების ხარჯზე ტონობით ფულის კეთების საშუალებას აძლევდა. ეს პროცესები პოლიტიკური ხელისუფლებების თანხმობით თუ არა, ყოველშემთხვევაში თავის დაკვრით და ყურის მოყრუებით ხორციელდებოდა. შედეგი აღმოჩნდა გამანადგურებელი და რომ არა ხელისუფლებების აქტიური ჩარევა, კრიზისი დამანგრეველი იქნებოდა არამარტო ასობით მილიონი ადამიანისთვის, არამედ მრავალ სახელმწიფოსთვისაც.
პრეზიდენტის დღევანდელი გამოსვლისას შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ იგი ცდილობს ცნობილი ნეოლიბერალური 2-3 ინსტიტუტის მხარდაჭერით წავიდეს იმ ტენდენციის წინააღმდეგ, რომელიც მსოფლიოში დღესდღეობით ყალიბდება. ლიბერალური ეკონომიკა, თავისი არსით, შესანიშნავია. ფსევდოლიბერალური, ულტრალიბერალური ანუ ორთოდოქსალური ლიბერალიზმი კი არის მარქსიზმის შებრუნებული სახე და ისეთივე მავნეა, როგორც მარქსიზმი. ჩვენ რომელ გზას ვადგავართ, კარგად ვერ გავიგე. ის, რაზეც პრეზიდენტი საუბრობს, ადამიანის ნიჭის განვითარებაზე, ეს უალტერნატივოა, მაგრამ მას არ ჩამოუყალიბებია არანაირი მექანიზმი იმისთვის, თუ როგორ მოხდება ქვეყანაში ამ თავისუფლებების რეალიზაცია. პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ქართველმა გლეხმა კონკურენცია არა ადგილობრივ, არამედ უცხოელ გლეხებს უნდა გაუწიოს. მაგრამ ის აღარ გაითვალისწინა, რომ ადამიანს, რომელიც საქართველოში ცხოვრობს, არა აქვს ისეთი გარემო, როგორშიც, ვთქვათ, ამერიკელი, ინგლისელი ან მოქალაქე ფრანგი ოპერირებს.
ჩვენ თავი მოგვაქვს მსოფლიო ბანკის იმ ფსევდორეიტინგული მონაცემებით, რომლის თანახმადაც მსოფლიოში ბიზნესის კეთებით მეთერთმეტე ადგილზე ვართ. ჯერ ერთი, ეს რეალურ რეიტინგს არ ასახავს, მერე მეორე, ეს მშრალი მაჩვენებელია, რომელიც არ არის გამოყვანილი კომპლექსური მონაცემების საფუძველზე. არაფერია ნათქვამი იმაზე, რომ ადამიანს ექნება იგივე იურიდიული საკანონმდებლო უზრუნველყოფა თავისი კონსტიტუციური უფლებების რეალიზაციისა.
პრეზიდენტს არაფერი უთქვამს იმის თაობაზე, თუ როგორ შეიძლება ეს კანონმდებლობა მიღებული იქნას და როგორ იმოქმედებს იგი იმ მონოპოლური ჯგუფებისთვის, რომელიც ხელისუფლების მიერაა გაჩენილი. რა მნიშვნელობა აქვს კონსტიტუციაში და კანონში რა წერია, თუ არ არსებობს სამართლებრივი გზა ადამიანის მიერ იმ უფლებების დასაცავად, რომელიც მას თითქოს ამ კონსტიტუციამ მიანიჭა. სასამართლო კატასტროფულ მდგომარეობაშია. ჩვენ შეიძლება ფორმალურად კარგი კანონები მივიღოთ, მაგრამ ისინი არ იმოქმედებენ, რადგან ქვეყანაში კანონის უზენაესობის აღმასრულებელი მექანიზმი არ არსებობს.
პრეზიდენტმა არაფერი თქვა, თუ რა აუცილებელი სახელმწიფო ინსტიტუტები უზრუნველყოფს ამ, ერთი მხრივ, სწორად გაგებული ლიბერალური პოლიტიკის რეალიზაციას; ასევე, არაფერი თქმულა ხელისუფლების იმ მაღალჩინოსნებისა და მთავრობის ძალიან მაღალი თანამდებობის პირების შესახებ, რომლებიც ბიზნესებს ატერორებენ. დღევანდელ რეალობაში კონკრეტურ ბიზნესებს და ეკონომიკის სფეროებს ადამიანების სახელები აკერიათ. ხელისუფლების მაღალ ჩინოსნების სახელები და გვარები მთელ რიგ ბიზნესის და ეკონომიკის დარგებზეა მიწეპებული. თუ არ იქნება სამართლიანი მექანიზმი ასეთი პიროვნებების გამოვლენის და მათი პოლიტიკიდან ჩამოცილებისა, ბუნებრივია, ეს კანონმდებლობა ცარიელ ფარატინა ქაღალდად დარჩება.
კიდევ ერთი საკითხი: მარეგულირებელი დაწესებულებების შემცირება არაფერს ნიშნავს, რადგან მთავარი რაოდენობა კი არა, მთავარია ფუნქცია. რეგულაციების გარეშე სახელმწიფო არ არსებობს. საუბარია გონიერ რეგულაციაზე და არა იმაზე, რაც დღეს ჩვენთან ხდება. როდესაც საქართველოში ხელაღებით ისპობა კონტროლის მექანიზმები და ჩვენ არ გაგვაჩნია მთავრობის მაკონტროლებელი კონსტიტუციური ორგანო. ფორმალურად არსებობს რაღაც, რომელსაც კონტროლის პალატა ჰქვია, მაგრამ ის ისეთივე კონტროლის პალატაა, როგორც მე და თქვენ. ასეთი შეუსაბამობის დროს სწორი რეგულაციების გარეშე ლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკის გატარება შეუძლებელია. ძალიან მყარი დამოუკიდებელი და კონსტიტუციის ფარგლებში მოქმედი სამართალდამცავი ორგანოების გარეშე. სასამართლოს, არბიტრაჟის, ადამიანის უფლებების დაცვისა და სხვა მექანიზმების გარეშე ლიბერალური პოლიტიკის განხორციელება შეუძლებელია. ფსევდოლიბერალური პოლიტიკა, რომელიც ამას არ ითვალისწინებს, ყოველთვის გადაიქცევა ხელისუფლებასთან ასოცირებულ ძლიერი ჯგუფების სათარეშო გარემოდ. ჩვენ კი დღეს სწორედ ამ გზაზე ვართ დამდგარი და ეს იცის ნებისმიერმა, ვისაც კი ოდნავ მაინც გააჩნია რეალურ ეკონომიკასთან შეხება.
- პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ საქართველოში ლიბერალური რეფორმები გატარდება და ისინი შეუქცევად ხასიათს მიიღებს. ამის პარალელურად მთავრობამ დამატებით 120 მლნ.-ს ღირებულების სახაზინო ვალდებულებების გამოშვება გადაწყვიტა და ფინანსური პოლიციის აღდგენას აპირებს. რამდენად შეესაბამება ეს განცხადებები და მოქმედებები ერთმანეთს და თქვენ რა მოლოდინები გაგიჩინათ პრეზიდენტის ამ განცხადებამ?- ფინანსური პოლიციის არსებობა ლიბერალურ პოლიტიკას არ ეწინააღმდეგება. სწორედ ძლიერი ფინანსური სამსახურებია აუცილებელი, რომ ლიბერალური პოლიტიკის ფარგლებში, ძლიერი ჯგუფები ბოროტად არ იქნას გამოყენებული და ის უფლებები, რომელსაც ასეთი პოლიტიკა იძლევა. თუ ძალიან ძლიერი ფინანსური პოლიცია იქნება, რომელიც მკაცრად კანონის ფარგლებში იმოქმედებს, მაშინ შესაძლებელია კიდევ უფრო სერიოზული დანაშაულებები იქნას ჩადენილი.
რაც შეეხება იმას, რომ ხელისუფლება სახაზინო ვალდებულებებს უშვებს. ეს მიუთითებს, რომ მთლად წესრიგი არაა ბიუჯეტში. კრზისულ პერიოდში საჭიროა არაეფექტური საბიუჯეტო ხარჯების შემცირება, რომ მეწარმეს და მთელ ხალხს ზედმეტი ტვირთი არ დააწვეს. სახაზინო ვალდებულებები კი, საბოლოო ჯამში, ბიუჯეტიდან უნდა გასწორდეს, რომელიც ხალხის ფულია და როცა არ გაქვს ფული, ღია ბაზარზე უნდა ისესხო. მაგრამ ჩვენ არ ვიცით, რატომ ვსესხულობთ, რა აუცილებელ ხარჯებს უნდა მოხმარდეს ის. თუ ეს ინფრასტრუქტურულ ხარჯებზე უნდა წავიდეს, მაშინ ძალიან ცუდია. უამრავი ხარჯია ბიუჯეტში, რომლის ამოგდებაც ძალიან იოლად შეიძლებოდა და რომელსაც შედეგი ქვეყნის დღევანდელ მდგომარეობაზე არ ექნებოდა, მაგრამ მთავრობა წავიდა შიდა ვალის ზრდის ხარჯზე ბიუჯეტის შესრულებაზე, რაც თავისთავად საზიანოა ქვეყნისთვის.
- საქართველოს ეკონომიკური პროფილის მინისტრების განცხადებით ქვეყნის ეკონომიკამ ყველაზე რთული პერიოდი გადალახა და ახლა აღმავლობის გზაზე დგას. მათი განცხადებით, საქართველოს ეკონომიკაში რეცესია იყო და ისიც დაძლეულ იქნა, ხოლო კრიზისი არც ყოფილა. როგორ ფიქრობთ, რამდენად მოსალოდნელია წელს ეკონომიკის აღმავლობა და თქვენი აზრით, იყო ან ახლაც თუ გრძელდება კრიზისი?- საქართველოს ეკონომიკა ბოლო 20 წელია კრიზისულ მდგომარეობაშია, მინიმუმ 18 წელი ნამდვილად იქნება. ის, რომ ჩვენ ომის შემდეგ რეალობა შეგვეცვალა და ეკონომიკაში ძალიან მძიმე პროცესები განვითარდა, ესეც თავისთავად ცხადია. საქართველოს მთავრობას და მთლიანობაში ხელისუფლებას არ გადაუდგამს კრიზისულ პერიოდში ის ნაბიჯები, რაც მსოფლიოს ყველა მთავრობის წარმომადგენლებმა გააკეთეს. თავისთავად ცხადია მთავრობა დაელოდა იმ სიტუაციას, როდესაც ევროპის, აზიის და აშშ-ს ქვეყნებში, უზარმაზარი ძალისხმევის შედეგად დადებითი ძვრები დაიწყო და ისინიც ხომ არ ჩამორჩებოდნენ სხვას, ამიტომ თავადაც აკეთებენ განცხადებებს, რომ ქვეყნის ეკონომიკაში პრობლემები დაძლეულიაო. რამ დაძლია ეს სირთულეები? რა ღონისძიებები იქნა გატარებული, რომ საქართველოში კერძო სექტორის აქტიურობა შენარჩუნებულიყო? არაფერი. აქტიურობის შემცირება დღესაც გრძელდება, საქართველოს კერძო სექტორი უმძიმეს მდგომარეობაშია, რადგან საბანკო სფერო ეკონომიკას არ აფინანსებს. საბანკო სექტორში რაც ჭარბი თანხები წარმოიქმნა, მთავრობამ გადაწყვიტა იგი სახაზინო ვალდებულებებში წაეღო, რაც თავისთავად ძალიან ცუდი გზაა. განსაკუთრებით კრიზისულ პერიოდში, რადგან ახლა ფული ეკონომიკაში უნდა მიდიოდეს და არა სახაზინო ვალდებულებების შესყიდვაში. ეს ყველაზე მუქთახორული გზაა ფულის საკეთებლად, მთავრობას და ბანკებს შეუძლიათ მოილაპარაკონ და რაღა ბიზნესმენს მისცეს ბანკმა სესხი ადგება, სახაზინო ვალდებულებებს შეიძენს და 3 თვეში უზარმაზარ პროცენტს მიიღებს. დღეს საქართველოში საბანკო სექტორი ძალიან პრობლემურია, რადგან იგი ქვეყნის ეკონომიკაზე ორიენტირებული არაა. ის სხვა რეგულაციებში და გავლენებშია მოქცეული. თუნდაც ამ სფეროში არსებული სიტუაცია ეწინააღმდეგება, პრეზიდენტის განცხადებებს ლიბერალურ კურსზე, როცა საბანკო სექტორი კონკრეტული ადამიანების გავლენის სფეროდაა ქცეული. აქედან გამომდინარე, იგი იმ გავლენების ფარგლებში მოქმედებს, რა გავლენებშიც არსებობს, რაც საერთოდაც არ შედის თავისუფალი ქართველი ბიზნესმენის ინტერესებში.
- როგორ შეაფასებთ ეროვნული ბანკის შესახებ ახალ კანონს და იმ რეფორმას, რომელიც ქვეყნის მთავარ რეგულატორში ხორციელდება?- ძალიან ცუდად. რადგან ქვეყანაში მართლაც ლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკის განსახორციელებლად ფულად-საკრედიტო პოლიტიკა და ქვეყნის ეროვნული ვალუტის კურსის რეგულირება არ შეიძლება დამოუკიდებელ სახელმწიფო სტრუქტურას, როგორიც ეროვნული ბანკია, წაართვა და ერთ-ერთ კერძო ბანკს ხელში ჩაუგდო. რომელიც თავის ინტერესების შესაბამისად, როცა უნდა აწევს კურსს და როცა უნდა დაწევს. ეს მთლიანად ანადგურებს იმას, რაზეც პრეზიდენტი პარლამენტში საუბრობდა. თუ უმნიშვნელოვანესი რამ, ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის ფარგლებში კურსის რეგულაცია, ეროვნულ ბანკს წაერთვა და არაოფიციალურად ერთ-ერთ კომერციულ ბანკს გადაეცა, მაშინ ჩვენ მთლიანობაში ვანადგურებთ იმ საწყისებსაც, რომლებიც შეიძლება მომავალში ჩამოყალიბდეს. ეკონომიკურად აქტიურ ადამიანებს წართმეული აქვთ უმნიშვნელოვანესი საშუალება საკუთარი ქვეყნის ვალუტის კურსის პროგნოზირებისა, რომ ბიზნესპროექტები საკუთარ პროგნოზებზე ააგოს. ვერავინ ივარაუდებს წინასწარ, რადგან ერთ-ერთ გავლენიან საბანკო ჯგუფს ეს ყველაფერი მონოპოლიზირებული აქვს და არანაირი კონკურენტი მას არ გააჩნია.
როდესაც ასეთ რამე ხდება ქვეყანაში, უნდა იცოდე, რომ არანაირი ლიბერალური პოლიტიკა ამ სახელმწიფოში უბრალოდ არ გამოვა.
- ბოლო პერიოდში პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ფასების ზრდა შეინიშნება, იმპორტიორები აცხადებენ, რომ ეს მსოფლიო ბაზრებზე დეფიციტის ბრალია. იმისდა მიუხედავად, რომ შემოდგომა წლის განმავლობაში ფასების სტაბილურობით გამოირჩევა, წელს შესაძლოა ეს პირიქით მოხდეს. თქვენი აზრით, მოსალოდნელია თუ არა პროდუქტებზე ფასების ტოტალური მომატება?- ფასები რომ იზრდება ქვეყანაში, ეს სიახლე არაა. ამას მხოლოდ მთავრობა და მისი მეშვეობით სტატისტიკის დეპარტამენტი უარყოფს, მაგრამ ყველა ხედავს, რომ ეს ასე არაა. უბრალოდ, ერთ დიასახლისს რომ ჰკითხოთ, გეტყვით, თუ რა საშინელი ცვლილებაა ძირითად პროდუქტზე ერთი წლის განმავლობაში. ამიტომ ასეთ სიტუაციაში, როცა სამუშაო ადგილები კი არ იქმნება, არამედ იკარგება, როცა აშკარად შესამჩნევი ტემპით საქართველოს მოქალაქის შემოსავლები იკლებს და შემოსავლების მიღების წყაროები იკეტება, ამ დროს ფასები იზრდება. პროდუქტებზე ფასები ხვალ და ზეგ არ გაიაფდება, ეს ტენდენციაა, იმიტომ, რომ მსოფლიო მასშტაბით სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტზე შეინიშნება მზარდი მოთხოვნა, რაც ამ პროდუქციაზე დეფიციტს იწვევს.
ფსევდოლიბერალურ პოლიტიკაზე საუბრის ნაცვლად, ჯობია გონიერი და მართლაც ლიბერალური პოლიტიკა ვაწარმოოთ. იმის მაგიერ, რომ საკუთარ მოქალაქეებს შევუქმნათ გარემო, რომ ის რესურსები, რაც მათ გააჩნიათ რაციონალურად გამოიყენონ, ჩვენ განადგურებული აგრარური სექტორი გვაქვს, სადაც შესანიშნავი პროდუქცია შეიძლება იწარმოებოდეს. თუ ლიბერალურ პოლიტიკას ამოვეფარებით, ქვეყანაში არაფერს გავაკეთებთ, კიტრს და პომიდორს თურქეთიდან შემოვიტანთ, ეს ლიბერალიზმი არაა. ეს ცუდად გაგებული ლიბერალიზმია და ერთის მხრივ შესანიშნავი ეკონომიკური დოქტრინა, არასწორი გაგების გამო, შეიძლება ქვეყნისთვის უბედურების სათავე გახდეს.
ესაუბრა მერაბ ჯანიაშვილი
რეგისტრაცია!
