ნანახია: 956

"საზედამხედველო პოლიტიკა არის არა ლიბერალური, არამედ - ბიზნესციკლის საწინააღმდეგო"

ავტობიოგრაფია
გიორგი ქადაგიძე დაიბადა 1980 წელს ქალაქ თბილისში. 2001 წელს დაამთავრა მართვის ევროპული სკოლა (ESM) ბიზნესის ადმინისტრაციის სპეციალობით და მიენიჭა ბაკალავრის ხარისხი. ამავე წელს მიენიჭა ამერიკის შეერთებული შტატების პრესტონის უნივერსიტეტის ბაკალავრის ხარისხი. 2005 წელს დაამთავრა საქართველოს საზოგადიოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის სახელმწიფო მმართველობის სკოლის მაგისტრატურა სახელმწიფო მმართველობის სპეციალობით.
2000-2003 წლებში მუშაობდა სააუდიტორო-საკონსულტაციო ფირმა "იუ-ბი-სი ინტერნეიშენალში" ჯერ აუდიტორის, შემდეგ უფროსი აუდიტორის, აუდიტის მენეჯერის თანამდებობაზე.
2003-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს "სახალხო ბანკში" საკრედიტო დეპარტამენტის უფროსად.
2005 წლის იანვრიდან ივლისამდე იყო ქალაქ თბილისის მერიის საფინანსო სამმართველოს უფროსი, საფინანსო სამსახურის უფროსი, შემდეგ საფინანსო საქალაქო სამსახურის უფროსი.
2005 წლის ივლისიდან 2006 წლის მარტამდე იყო საქართველოს ეროვნული ბანკის საბანკო და არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების ზედამხედველობის დეპარტამენტის უფროსი.
2006 წლის მარტიდან 2007 წლის ივლისამდე მუშაობდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის ეკონომიკური დეპარტამენტის უფროსად.
2007 წლიდან 2008 წლის აპრილამდე იყო საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - საქართველოს ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის უფროსი.
2008 წლის აპრილიდან არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - საქართველოს საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს უფროსი.
ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

ინტერვიუ საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტ გიორგი ქადაგიძესთან

- როგორ შეაფასებთ ქვეყნის ეკონომიკის მდგომარეობას, რამდენად დაზარალდა იგი მსოფლიო საფინანსო კრიზისის შედეგად?
- სადღეისოდ ქვეყნის ეკონომიკა რეცესიაშია. მართალია, სახეზეა საგარეო მოთხოვნის კლება, თუმცა უფრო მნიშვნელოვანი მაინც შიდა მოთხოვნის ვარდნაა, რაც, პირველ რიგში, ქვეყანაში სავალუტო შემოდინებების შემცირების შედეგია. მსოფლიო საფინანსო კრიზისი და, რა თქმა უნდა, რუსეთის აგრესია ამის ძირითადი მიზეზებია.
- საბანკო სისტემის მდგრადობა, განვითარებული საშინაო და საგარეო მოვლენების ფონზე, რამდენად მყარია. საკმარისად მიგაჩნიათ თუ არა ხელისუფლების მიერ საბანკო სისტემის მხარდასაჭერად დღემდე გადადგმული ნაბიჯები?
- საქართველოს საბანკო სექტორს შოკების შეწოვის ძალზე მაღალი უნარი გააჩნდა და გააჩნია. როდესაც საერთო ეკონომიკური აქტივობის შემცირების საბანკო სექტორზე ზეგავლენის შესახებ ვსაუბრობთ, მხედველობაში უნდა მივიღოთ ორი ფაქტორი: ერთი მხრივ, ფინანსური სიღრმის, მაგალითად, მთლიან შიდა პროდუქტთან სესხების თანაფარდობის მაჩვენებლის ჯერ კიდევ დაბალი დონე, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ, საშუალოდ, მსესხებელთა ლევერაჟი დაბალია და, შესაბამისად, ისინი შოკებს უფრო ადვილად უმკლავდებიან; მეორე მხრივ, კონსერვატიული საზედამხედველო მოთხოვნების შედეგად, თავად ბანკების ლევერაჟი ასევე დაბალია. ეს კი ბანკების შემთხვევაში უკვე ანალოგიური დასკვნის გაკეთების საშუალებას იძლევა. საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს სტრესტესტების მიხედვით, რომლებიც საკმაოდ კონსერვატიულ დაშვებებზეა დამყარებული და ითვალისწინებს როგორც საქართველოს შესაბამისი მონაცემების ისტორიულ მწკრივებს, ასევე საერთაშორისო გამოცდილებას, საბანკო სექტორი ადეკვატურად არის კაპიტალიზირებული, განსაკუთრებით თუ გავითვალისწინებთ კაპიტალში შემდგომ ინექციებს. რაც შეეხება ლიკვიდობას, მნიშვნელოვანია, რომ ძირითადად საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციების მხარდაჭერის შედეგად, საბანკო სექტორს სესხების შემცირების საჭიროების გარეშე ეძლევა საგარეო ვალდებულებების რეფინანსირების საშუალება. რაც შეეხება დეპოზიტებს, აშკარაა სისტემისადმი ნდობის შენარჩუნება, რაზედაც არა ერთი ინდიკატორი მიუთითებს - მაგალითად, ფიზიკურ პირთა მიერ ვადიანი ანაბრების გახნა/გატანის ყოველთვიური სტატისტიკა. მართალია, კომერციული ბანკების სადეპოზიტო ვალდებულებების ზრდის ტემპი აღარ არის ისეთივე მაღალი, როგორიც ბოლო წლებში იყო, მაგრამ ამის მიზეზი, პირველ რიგში, საერთო ეკონომიკური აქტივობის ვარდნაა. ყოველივე ზემოაღნიშნული საქართველოს საფინანსო სექტორის შემდგომი განვითარების სასარგებლოდ საკმაოდ სოლიდური არგუმენტებია. რაც შეეხება სახელმწიფოს მხარდაჭერას, იმ ტიპის ჩარევა, როგორიც მსოფლიოს არაერთ ქვეყანაში ხდება, საქართველოში საჭირო არ არის. საკუთრივ, დღეს, როდესაც ბანკების კაპიტალი ადეკვატურია, არ არის საჭიროება ბანკების ერთგვარი ნაციონალიზაციისა. სხვა საკითხია, ძირითადად, ინფრასტრუქტურული პროექტების მეშვეობით ეკონომიკის ზრდის სტიმულირება, რაც, ბუნებრივია, საბანკო სექტორზეც პოზიტიურად მოქმედებს და არსებულ ვითარებაში ყოველმხრივ მისასალმებელია.
- დღევანდელი გადასახედიდან, როგორ მიგაჩნიათ, რამდენად გამართლებული იყო წამყვანი ქართული ბანკების აგრესიული საკრედიტო პოლიტიკა, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ 2005 წლიდან მოყოლებული დეპოზიტების შეფარდება საკრედიტო პორტფელთან მიმართებაში ნეგატივისკენ იხრებოდა და, ამასთან ერთად, მცირდებოდა ლიკვიდური აქტივების წილი მთლიან აქტივებში.
- საფინანსო სექტორის განვითარება არის ეკონომიკური განვითარების უმნიშვნელოვანესი წინაპირობა. რესურსების მობილიზება და მათი ეფექტიანი განთავსება, კორპორაციული კონტროლის განხორციელება, რისკების გაერთიანება/მართვა და ტრანსაქციების გაიოლება არის ის ხუთი ფაქტორი, რომლებიც ხელს უწყობს ეკონომიკის გრძელვადიან ზრდას. ამასთან, ბუნებრივია, ფორსირებული ზრდა ყოველთვის რისკიანია, თუმცა გასათვალისწინებელია დაბალი საწყისი დონე, ანუ საბაზო ეფექტი. ასეთ პირობებში ძალზე მნიშვნელოვანია ე. წ. "ოქროს შუალედის" მოძებნა. მაგალითად, რაც შეეხება თქვენს შეკითხვას ლიკვიდური აქტივების წილთან დაკავშირებით - აგვისტოს მოვლენებამდე, საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს მოთხოვნების შესაბამისად, კომერციულ ბანკებს გაცილებით უფრო მაღალი ლიკვიდობის დონე გააჩნდათ, ვიდრე მათ ესაჭიროებოდათ ნორმალური საქმიანობის პირობებში. სწორედ ამან განაპირობა ის, რომ აგვისტოს მოვლენების დროს ბანკებმა სირთულეებს, ძირითადად, თავად გაართვეს თავი და, ფაქტობრივად, არ ყოფილა ეროვნული ბანკის მხრიდან მასშტაბური ჩარევის საჭიროება, რისი რესურსი მაშინაც იყო და დღესაც არის. იყო თუ არა სასურველი, რომ ბანკებს საჭიროზე მეტი ლიკვიდობა გააჩნდათ? ერთი შეხედვით ეს მიზანშეწონილი იყო, თუმცა, ასევე უნდა გავითვალისწინოთ, რომ წლების განმავლობაში საბანკო სისტემაში არსებული ჭარბი ლიკვიდობა ხელს უწყობდა საკრედიტო რესურსის სიძვირეს. აგვისტოს მსგავსი მოვლენების შემთხვევაში რამდენად უნდა იყვნენ ბანკები ლიკვიდობის მხრივ მზად, თავად მართონ ვითარება, თუ ეს უფრო ცენტრალური ბანკის როლია? ამ შეკითხვაზე პასუხის გაცემისას ყველა არგუმენტი უნდა იქნას გათვალისწინებული. ასე რომ, კიდევ უფრო მეტად კონსერვატიული ლიკვიდობის მოთხოვნების რაციონალურობა მსუბუქად მაინც საკამათოა.
ლიკვიდობის კონსერვატიულ მოთხოვნებთან ერთად, კაპიტალის ადეკვატურობის მხრივ არსებული ძალზე კონსერვატიული მიდგომა იყო ის ძირითადი არგუმენტი, რომლის გათვალისწინებითაც, სესხების სწრაფი ზრდის მიუხედავად, საფინანსო სექტორის მდგრადობა კითხვის ნიშნის ქვეშ არ დგებოდა და დღესაც არ დგას. თქვენ წარმოიდგინეთ, რამდენად კონსერვატიულია მიდგომა, როდესაც უცხოური ვალუტით დენომინირებული სესხების უმრავლეს შემთხვევაში ბანკს 24% კაპიტალი მოეთხოვებოდა, როდესაც უძრავი ქონების გადაფასების რეზერვი საზედამხედველო კაპიტალში მონაწილეობას არ ღებულობს, როდესაც იპოთეკურ სესხებს არ აქვს დაბალი რისკის წონა და ა. შ., სესხების დარეზერვების პოლიტიკის ჩათვლით. როდესაც ჯერ კიდევ ეროვნული ბანკის ზედამხედველობის დეპარტამენტის უფროსად ვმუშაობდი, ასეთ კონსერვატიულ მიდგომას ბევრი კრიტიკოსი ჰყავდა და ისინი მართლებიც იყვნენ, თუმცა, ერთი ძალზე მნიშვნელოვანი ფაქტორის გათვალისწინების გარეშე - კონსერვატიული მიდგომების შერბილება არამც და არამც არ შეიძლებოდა საკრედიტო ბუმის დროს. უფრო მეტიც, საკრედიტო ბუმის შემდგომი გაგრძელების შემთხვევაში რაციონალური იქნებოდა საზედამხედველო პოლიტიკის გამკაცრება.
რაც შეეხება ლიკვიდობის ინდიკატორებს, გეთანხმებით, რომ სესხების დეპოზიტებთან თანაფარდობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვანია, თუმცა თუ უფრო აკურატულები ვიქნებით, დეპოზიტებისა და კაპიტალის სესხებთან თანაფარდობის მაჩვენებელი გაცილებით ინფორმატიულია. ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ მართალია, აქტივების დაფინანსებაში საზღვარგარეთიდან ნასესხები სახსრების წილი იზრდებოდა, თუმცა ეს მხოლოდ გრძელვადიანი რესურსის ხარჯზე ხდებოდა.
- დღეს ბანკებთან მიმართებაში სახელმწიფო, რბილად რომ ითქვას, ლიბერალურ საზედამხედველო პოლიტიკას ახორციელებს. მართალია, ერთი მხრივ, ამით კომერციულ ბანკებს თავისუფლების ხარისხი გაეზარდათ, მაგრამ, მეორე მხრივ, გაიზარდა იმის რისკიც, რომ ცალკეული ბანკები ვერ შეძლებენ "ცდუნებასთან" გამკლავებას და მოუზომავი საკრედიტო პოლიტიკის გატარებით თავადაც, მომხმარებელიც და რეალური ეკონომიკაც უფრო იზარალებენ, ვიდრე ისარგებლებენ. რამდენად მისაღებია თქვენთვის, როგორც ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელისთვის, სუსტი ეროვნული ბანკი და ზედამხედველობის დანაწევრებული სისტემის არსებობა?
- საზედამხედველო პოლიტიკა არის არა ლიბერალური, არამედ - ბიზნესციკლის საწინააღმდეგო. ეს ძალზე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. ჩვენ შევქმენით ბუფერი "კარგ დროს" და გამოვიყენეთ მისი მხოლოდ მცირე ნაწილი "ცუდ დროს". ასე რომ, სადღეისოდ საზედამხედველო პოლიტიკა, ხაზს ვუსვამ, ლიბერალური არ არის. ის კვლავ კონსერვატიულია. რაც შეეხება ბანკების საკრედიტო აქტივობას, ბანკები, ჩემი აზრით, ისედაც უფრო კონსერვატიულები არიან, ვიდრე ამას გაზრდილი რისკები უნდა განაპირობებდეს. დამეთანხმებით, რომ, ამ მხრივ, საქართველო არ არის გამონაკლისი. ე.წ. "ხარისხისაკენ ფრენის" ფენომენი არახალია. სწორედ ამაში მდგომარეობს ბიზნეს-ციკლის საწინააღმდეგო საზედამხედველო პოლიტიკის უპირატესობა - აზრი არ აქვს გამკაცრებას, როდესაც რეგულირებადი ინსტიტუტები ისედაც კონსერვატიულები არიან; მეორე მხრივ, ბუფერი უნდა შეიქმნას მაშინ, როდესაც ეს ყველაზე ადვილია. ბიზნეს-ციკლის საწინააღმდეგო საზედამხედველო პოლიტიკის უპირატესობანი აღიარებულია საერთაშორისო დონეზე, მაგრამ ის პრაქტიკაში არც თუ ისე ბევრ ქვეყანას გაუტარებია. ამ მხრივ, საყურადღებოა ესპანეთის გამოცდილება. ვფიქრობ, საქართველოც შეიძლება შევიდეს წარმატებულ ქვეყანათა სიაში. თუმცა, ამ მხრივ, უფრო გამართლებული იქნება, აზრი დამოუკიდებელ მხარეს ვკითხოთ.
რაც შეეხება ზედამხედველობის დანაწევრებას, ის არ დანაწევრებულა, პირიქით, საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტო ზედამხედველობას უწევს საფინანსო ბაზრის ყველა მონაწილეს, დაზღვევისა და ფასიანი ქაღალდების სფეროების ჩათვლით, რაც ადრე ეროვნული ბანკის კომპეტენციაში არ შედიოდა. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც სახეზეა ფინანსური კონგლომერატების ფორმირება. საქართველოს ეროვნული ბანკიდან საზედამხედველო ფუნქციების გამოყოფა არ ნიშნავს მის შესუსტებას. მოგეხსენებათ, ასეთი პრაქტიკა მსოფლიოს არაერთ ქვეყანაშია. უფრო მეტიც, ბოლო წლებში მკვეთრად იზრდებოდა ასეთ ქვეყანათა ჩამონათვალი. ასეთი სისტემის დროს ცენტრალურ ბანკს შესაძლებლობა აქვს, მეტი კონცენტრაცია მოახდინოს მონეტარული პოლიტიკის გატარებაზე, მთლიანობაში კი - საფინანსო სისტემის სტაბილურობაზე, ხოლო საფინანსო სექტორის მარეგულირებელს - ცალკეულ საფინანსო ინსტიტუტზე. ამასთან, ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო ინფორმაციის გაცვლის, კოორდინირებული მოქმედებების აუცილებლობა. ჩემი აზრით, სისტემა ორივე შემთხვევაში შეიძლება იყოს ეფექტიანი.
- საკრედიტო ბუმის პირობებზე მორგებულ ეკონომიკას, ომისა და გლობალური კრიზისის შედეგად, ერთგვარი, საკრედიტო შიმშილის პერიოდი დაუდგა. დღევანდელ სიტუაციაში ყველა სახის კრედიტი, თუ ის ზემყარი გარანტიით არ იქნება უზრუნველყოფილი, ძალიან ძნელად ხელმისაწვდომია. შეიზღუდა დაკრედიტების მასშტაბები, შეიზღუდა ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობის შესაძლებლობები, თუნდაც იმის გამო, კრედიტის ვერმისაწვდომობის გამო ბიზნესის არათუ განვითარება, შენარჩუნებაც კი შეუძლებელი გახდა. შესაბამისად, "კრედიტ ინფოს" "შავ სიაში" მოხვედრილების სია დღითიდღე იზრდება. თქვენი აზრით, რა წინაპირობებია საჭირო და როდიდან შეიძლება ელოდოს ბაზარი ბიზნესის დაკრედიტების პირობების შემსუბუქებას?
- ეს საერთო ეკონომიკურ აქტოვობაზე იქნება დამოკიდებული. სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი ეკონომიკის ზრდის ფისკალური სტიმული. ისიც უნდა ითქვას, რომ საკრედიტო სტანდარტების გამკაცრებასთან ერთად ხშირია შემთხვევები, როდესაც სესხებზე მოთხოვნა შემცირებულა. თუკი საწარმოო სიმძლავრეების დატვირთვის დონე ეცემა, საინვესტიციო მოთხოვნაც იკლებს. საინვესტიციო მოთხოვნა ყველაზე მეტად მგრძნობიარეა რეცესიის დროს.
- თქვენი პრეზიდენტობის პერიოდში, უახლოეს მომავალში, გაგრძელდება თუ არა სავალუტო რეზერვების მეშვეობით ლარის კურსის შენარჩუნების პრაქტიკა?
- როდესაც ვსაუბრობთ იმ ფაქტორებზე, რომლებიც გაცვლით კურსზე ახდენენ ზეგავლენას, მხედველობაში უნდა მივიღოთ ფუნდამენტური გარემოებების როლი. მნიშვნელოვანია რეალური ეფექტური გაცვლითი კურსის ანალიზი, ისეთი გარემოებების ანალიზის ჩათვლით, როგორიც ე. წ. "ბალასა-სამუელსონის" ეფექტია. დავუშვათ, კერძო სექტორიდან ქვეყანაში დიდი ოდენობით სავალუტო რესურსი შემოედინება, მაშინ ცენტრალური ბანკის ჩაურევლობა გაცვლითი კურსის მკვეთრ გამყარებას გამოიწვევს. თუკი ეს გამყარება არ არის გამოწვეული ფუნდამენტური ფაქტორებით, მას აუცილებლად მოჰყვება გაუფასურება ნომინალური გაცვლითი კურსის გაუფასურების ან დეფლაციის გზით. მეორე მხრივ, თუკი ქვეყნის ბიუჯეტი დახმარებას ღებულობს სავალუტო სახსრების სახით, ხდება ამ სახსრების ლარში კონვერსია, ეროვნული ბანკის საერთაშორისო რეზერვების ზრდა და შემდგომ ბიუჯეტის მიერ სალარე სახსრების გახარჯვა. ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ნომინალური გაცვლითი კურსი უნდა გაუფასურდეს და ეს რეალური გაცვლითი კურსის ფუნდამენტური ფაქტორებით გამოწვეული გაუფასურება იქნება, რომელსაც არ მოჰყვება გამყარება ნომინალური გაცვლითი კურსის გამყარების ან ინფლაციის გზით? სულ მცირე, შესაძლებელია, რომ - არა. აღნიშნული არგუმენტი უფრო დამაჯერებელია, თუ დავუშვებთ, რომ ბიუჯეტი სავალუტო კონვერტაციებს არა ეროვნულ ბანკში, არამედ ბაზარზე აკეთებს. ამ შემთხვევაში ხომ პირიქით - გაცვლითი კურსი გამყარდება. განა შეიძლება წონასწორული გაცვლითი კურსი დამოკიდებული იყოს იმაზე, სად ხდება საბიუჯეტო შემოსულობების კონვერტაცია? საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიხედვით, ბაზარს მართალია, სავალუტო კურსის განსაზღვრის საშუალება უნდა მიეცეს, თუმცა გაუმართლებელი მოკლევადიანი რყევების გარეშე.
აქვე მინდა დავამატო, რომ აგვისტოს კრიზისის შემდეგ ეკონომიკაში ლარის მასის შემცირების პროგნოზირება არ იყო რთული ამოცანა. თუმცა, არსებობს შემცირების სამი გზა. ესენია: პირველი, სავალუტო ბაზრის მეშვეობით, როდესაც ხდება ქვეყნის საერთაშირისო რეზერვების ხარჯვა - იმ რეზერვებისა, რომელთა ფორმირება სწორედ ლარის ემისიის ხარჯზე მოხდა; მეორე, ფულადი ბაზრის მეშვეობით, ეროვნულმა ბანკმა უნდა გაზარდოს საპროცენტო განაკვეთები ლიკვიდობის ამოღების ინსტრუმენტებზე; მესამე, როდესაც ბიუჯეტი პროფიციტურია. პირველი აშკარად ბიზნესციკლის საწინააღმდეგო ნაბიჯია, რადგანაც მართალია, ხდება ლარის მასის შემცირება, თუმცა, ასევე აშშ დოლარიც მიეწოდება. ამით კი რეცესიით გამოწვეული ეფექტი შედარებით ნაკლებია. მეორე და მესამე გამოსავალი აშკარად პროციკლურია, რითაც ხდება რეცესიის გაღრმავება. სწორედ მსგავსი პოლიტიკის გატარების რეკომენდაციები იყო საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მწვავე კრიტიკის საფუძველი, თუმცა, გასათვალისწინებელია საერთაშორისო რეზერვების საკმარისობის პრობლემა. თუ რამდენად უნდა იყოს პოლიტიკა ბიზნესციკლის საწინააღმდეგო, ამას მონეტარული პოლიტიკის შემთხვევაში საერთაშორისო რეზერვების საკმარისობა, ფისკალური პოლიტიკის შემთხვევაში რესურსების ხელმისაწვდომობა განაპირობებს, ისევე როგორც საზედამხედველო პოლიტიკის შემთხვევაში `კარგ დროს~ ფორმირებული ბუფერების არსებობა. ამ მხრივ, უაღრესად პოზიტიურია, რომ სადღეისოდ როგორც ფისკალური, ასევე მონეტარული და საზედამხედველო პოლიტიკა ბიზნეს-ციკლის საწინააღმდეგოა. დამეთანხმებით, ამის საშუალება, სამწუხაროდ, ბევრ ქვეყანას არ გააჩნია, მათ შორის, საერთაშორისო მხარდაჭერის ნაკლები მასშტაბის გამო.
- თუ აუცილებელი გახდა ეროვნული ვალუტის კურსის წონასწორობის ახალი ნიშნულის განსაზღვრა, როგორ მოხდება ეს - როგორც ნოემბრის დასაწყისში, ანუ მკვეთრი ცვლილებით, თუ თანდათანობით. რომელი გზა მიგაჩნიათ ასეთ ვითარებაში მართებულად?
- თუკი ბაზარზე მიმდინარე პროცესები იძლევა იმის მინიშნებას, რომ არსებობს მისაღები არგუმენტები სამომავლოდ გაცვლითი კურსის ამა თუ იმ მიმართულებით ცვლილების მხრივ, რაც ფუნდამენტური ფაქტორებით არის გამოწვეული, ეს უკვე დღეს უნდა აისახოს გაცვლითი კურსის ნიშნულზე, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ სავალუტო ბაზრის მონაწილენი საკმაოდ ინფორმირებულნი და კვალიფიციურები არიან. როგორც მოგახსენეთ, წონასწორული კურსი არის რეალური და არა ნომინალური. მართალია, შესაძლებელია, შესწორება ფასების მეშვეობით მოხდეს, თუმცა საშუალოვადიან პერსპექტივაში ეს გაცილებით მტკივნეულია ე. წ. "ფულის ილუზიის" ფაქტორის გამო. წონასწორული კურსის ნიშნულის აკურატული, ზუსტი განსაზღვრა საკმაოდ რთული ამოცანაა. არცთუ ისე ხშირია შემთხვევები, როდესაც წონასწორობიდან მნიშვნელოვანი გადახრა აშკარად თვალშისაცემია. სამწუხაროდ, ასეთი შემთხვევა ნოემბერში იყო. არ მგონია ასეთივე ცალსახა არგუმენტები უახლოეს მომავალშიც გვქონდეს.
- გეგმავთ თუ არა ეროვნულ ბანკში საკადრო და სტრუქტურულ ცვლილებებს?
- ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანი ცვლილებები არ იგეგმება.
- თქვენი აზრით, როდის დაიწყება მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისის დაძლევა მსოფლიოში. როდის მიაღწევს კრიზისი პიკს?
- უნდა ითქვას, რომ, არაერთი მცდელობის მიუხედავად, რაც ბიზნესციკლის საწინააღმდეგო - ძირითადად მონეტარულ და ფისკალურ პოლიტიკაში აისახებოდა, შესაძლებელია მერყეობების მნიშვნელოვანი შერბილება მოხერხდა, თუმცა ბიზნეს-ციკლები მაინც ძალზედ ძლევამოსილი აღმოჩნდა. ცალკე საუბრის თემაა, რომ სადღეისოდ არსებული ვითარება დიდ დეპრესიასთან შემთხვევით არ არის შედარებული, თუმცა, ქვეყნების მთავრობების მიერ გატარებადი პოლიტიკა მნიშვნელოვნად განსხვავებულია. ასე რომ, ახალმა ნაბიჯებმა შედეგები უნდა გამოიღოს. რაც შეეხება ზუსტ თარიღებს, ამ შემთხვევაში პასუხისაგან თავს შევიკავებდი. არადა ეს ძალზე მნიშვნელოვანია, რადგანაც იმ შემთხვევაში, თუ პოლიტიკის გამკაცრების ღონისძიებები დაგვიანდა, უკვე პირიქით – ეკონომიკის გადახურებასთან გვექნება საქმე.

ესაუბრა გიორგი გიორგაძე