ნანახია: 1133

ინტერვიუ საქართველოს ბანკების ასოციაციის პრეზიდენტთან ზურაბ გვასალიასთან

- ბოლო პერიოდში გააქტიურდა ევროპის რეკონტრუქციისა და განვითარების ბანკი. მალე EBRD თითქმის ყველა წამყვანი ბანკის მოწილე გახდება, ხოლო ზოგიერთი ბანკის საკონტროლო პაკეტის მფლობელიც. ექსპერტების ერთი ნაწილი ფიქრობს, რომ ამ შემთხვევაში მონოპოლიის შექმნის საფრთხე დადგება, მეორე ნაწილის აზრით, ევრობანკის შესვლა ბანკებში მენეჯმენტს გააუმჯობესებს და რისკების დივერსიფიცირებასაც შეუწყობს ხელს. საბოლოო ჯამში კი რახან მთავრობა არ ეხმარება ბანკებს, მსოფლიო კრიზისის უარყოფითი ზეგავლენა ამით უნდა იქნას დაძლეული. როგორ აფასებთ ევრობანკის ამ დოზით შემოსვლას ქართულ საფინანსო ბაზარზე?
- მე ვერ გეტყვით, ის ექსპერტები თუ ანალიტიკოსები თავად რამდენად ღრმად იცნობენ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის მუშაობის სტილსა და პრინციპებს ისეთი ტიპის ქვეყნებში, როგორიც საქართველოა. ვფიქრობ, უნდა იცნობდნენ, მაგრამ მათ გასაგონადაც და ზოგადადაც, კიდევ ერთხელ ვიტყვი, რომ EBRD -ის მუშაობის პრინციპი ისეთი ტიპის ქვეყნებში, როგორიც საქართველოა, ერთადერთ მთავარ მიზანს ატარებს, რომ მაქსიმალურად გაუმჯობესდეს საბანკო მენეჯმენტი; ბანკებს ხელი შეეწყოთ კონკრეტული ბარიერების გადალახვის საქმეში და მოკლე დროში მოახერხონ საერთაშორისო სტანდარტებზე მორგება. ექსპერტებმაც და საბანკო საქმის სპეციალისტებმა და ანალიტიკოსებმა უნდა იცოდნენ, რომ EBRD მისი მუშაობის პრინციპიდან გამომდინარე, არსად არ რჩება მუდმივ აქციონერად. სააქციო კაპიტალში შესვლისას ფორმდება ინდივიდუალური ხელშეკრულებები, რომელთა თანახმადაც EBRD ამა თუ იმ ბანკის კაპიტალში საშუალოდ 7-10 წლით შედის. ეს პერიოდი სავსებით საკმარისია მენეჯმენტის თანამედროვე სტანდარტებზე მოსარგებად. ამ პერიოდის შემდგომ, EBRD შეთავაზებას აკეთებს ბანკის სხვა აქციონერების მიმართ, რათა პირველ რიგში მათ ჰქონდეთ EBRD -ის კუთვნილი წილის გამოსყიდვის საშუალება, თუ არა, EBRD თავად მონახავს ბანკისთვის მისაღებ ინვესტორს.
ეს გახლავთ EBRD -ის მუშაობის მთავარი პრინციპი. ბუნებრივია ისიც, რომ EBRD განსაკუთრებით ახლა გააქტიურდა, როცა გაჩნდა გარკვეული რისკი, რომ ქართულ საბანკო სექტორს და მის რამდენიმე წამყვან ფიგურანტს, შესაძლოა, მსოფლიო კრიზისის ფონზე, დაუგეგმავი სირთულეები წარმოეშვას. თუმცა, EBRD ქართულ ბანკებში მხოლოდ მაშველად არ მოდის. მაგალითად, სულ ახლო წარსულში, კრიზისის გაღრმავებამდე და ომამდე, EBRD -მა შეიძინა "ბაზისბანკის" აქციათა 15 %-იანი წილი და საჯაროდ გაცხადდა უახლოეს ხანში ბანკ "ქართუში" EBRD-ის შესვლის შესახებ. ეს ორივე ის შემთხვევაა, როცა EBRD შედის საკმაოდ ძლიერ და მაღალი ლიკვიდობის მქონე ბანკებში და მის მთავარ მიზანს მენეჯმენტის განვითარება, საკრედიტო რესურსის მოზიდვის საქმეში კონკრეტული ხელშეწყობა და კორპორატიული მართვის მაღალი სტანდარტების დანერგვაში ხელშეწყობა წარმოადგენს.
ეს რაც შეეხება EBRD-ს. თქვენი კითხვის მეორე ნაწილს კი, სადაც გამოთქმულია მოსაზრება, რომ მთავრობა არ ეხმარება ბანკებს, ვერ დავეთანხმები. მთავრობის დახმარება ბანკების მიმართ გამოიხატება იმ ლიბერალური პოლიტიკით, რომელიც ხორციელდება საბანკო სექტორთან მიმართებაში. ასევე, მთავრობაში ძალიან კარგადაა გაცნობიერებული, რომ საბანკო სექტორი ეკონომიკის ერთ-ერთი მთავარი მამოძრავებელი ძალაა და მისთვის თუნდაც რაიმე მცირე ბარიერის შექმნა, სერიოზულ პრობლემებს გამოიწვევს. ამ მიდგომიდან გამომდინარე, საბანკო სექტორის მიმართ ყველა სტრუქტურიდან იგრძნობა მხარდაჭერა და ამას ჩვენ თვითონაც კარგად ვგრძნობთ. ჩვენის მხრიდან, როგორც ბანკების ასოციაცია, ყოველმხრივ ვცდილობთ, რომ ეს განწყობა გაღრმავდეს.
ერთ უმნიშვნელოვანეს ამბავზე მინდა აქვე გავამახვილო თქვენი და თქვენი მკითხველის ყურადღება: საბანკო სექტორი მალე ხელს მოაწერს კორპორატიული მართვის კოდექსს. ეს არ არის არანაირი იძულება.ამ კოდექსზე ხელმოწერით ბანკების მხრიდან ნებაყოფლობით იქნება აღიარებული კორპორატიული მართვის პრინციპების აუცილებლობა. აქ მთავარი ის არის, რომ კორპორატიული მართვის პრინციპების დაკანონება ბევრ ქვეყანაში საკანონმდებლო, ანუ იძულების დონეზე ხდება. თუმცა, ცხადია, უკეთესი ვითარებაა იქ, სადაც სექტორი ისეა მომზადებული, რომ იგი თავად ხედავს ამ პრინციპების აუცილებლობას. მე ვამაყობ, რომ ბანკების ასოციაციის ინიციატივით ხდება ამ კოდექსის შემუშავება და მისი დოკუმენტად ქცევა. კორპორატიული მართვის თანამედროვე პრინციპების დანერგვა ხელს უწყობს სამეთვალყურეო საბჭოებისა და დირექტორატების უფლება-მოვალეობათა მკაცრად გამიჯვნას, ამაღლებს გამჭვირვალობის ხარისხს, ახალ სტანდარტებზე აჰყავს კლიენტურასთან ურთიერთობა, ხელს უწყობს პოტენციურ ინვესტორებთან უკეთესი ურთიერთობის ჩამოყალიბებას და ა.შ. ანუ, მისგან ბევრი სიკეთე მომდინარეობს. სხვათაშორის, ეს არის ის საერთაშორისო სტანდარტები, რომელთა დანერგვას და განვითარებას ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი ჩვენს ქვეყანაში ცდილობს. ამ კოდექსის შემუშავება და მასზე ყველა ბანკის ხელმოწერა კიდევ ერთი დადასტურება იქნება იმისა, რომ საქართველოს საბანკო სექტორი ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებული და დასავლურ სტანდარტებთან მორგებული სისტემაა მთელ პოსტსაბჭოთა სივრცეში. უნდა ითქვას, რომ ამ სიმაღლის მიღწევაში EBRD-ის როლი განუზომლად დიდია.
- დღევანდელი გადასახედიდან, როგორ მიგაჩნიათ, რამდენად გამართლებული იყო წამყვანი ქართული ბანკების აგრესიული საკრედიტო პოლიტიკა. მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ 2005 წლიდან მოყოლებული დეპოზიტების შეფარდება საკრედიტო პორტფელთან მიმართებაში ნეგატივისკენ იხრებოდა და ამასთან ერთად მცირდებოდა ლიკვიდური აქტივების წილი მთლიან აქტივებში.
- შესაძლოა, რისკების შეფასებაში რაღაც შეცდომები დაშვებული იყო კიდეც და აქ, ცხადია, ამა თუ იმ ბანკის მენეჯმენტი სცოდავს. მაგრამ, ისიც ფაქტია, რომ ამ ყველაფერს არ მიუღია ისეთი მასშტაბები, კატასტროფული შედეგები რომ გამოეწვია. ვერც მიიღებდა ასეთ მასშტაბებს, რადგან, როგორც შემდგომმა პერიოდმა გამოავლინა, ზედამხედველობის კუთხით ყველაფერი იყო წესრიგში. რა თქმა უნდა, რისკების შეფასების სხვადასხვა მეთოდოლოგია არსებობს და ეროვნულ ბანკს და ფინანსურ ზედამხედველობას ჩამოყალიბებული აქვს თავისი კრიტერიუმები, თუ როგორ უნდა მოხდეს რისკების შეფასება, მაგრამ იმ დროს, როდესაც ზედამხედველობა თვლის, რომ რისკები არასწორადაა შეფასებული, მყისიერად ხდება აქტიური ჩარევა. მე, ამ კუთხით, ზედამხედველობასთან პრეტენზიები ვერ მექნება. თუნდაც იმიტომ, რომ ადრე იყო შემთხვევები, როცა ბანკები მოგვმართავდნენ, რადგან თვლიდნენ, რომ მათ მიმართ არასწორ მიდგომას იყენებდნენ და მათ ჩაგრავდნენ. მეტწილად, ასეთი შემთხვევები "პოსტ ფაქტუმ" სწორდებოდა, მაგრამ ახლა ასეთი პრეტენზიები არავის აქვს. მაგალითად, 2008 წელზე შემიძლია ვთქვა, რომ მსგავსი პრეტენზიები არ ყოფილა.
ისევ რისკების თემას დავუბრუნდები და გეტყვით, რომ, ცხადია, არაადეკვატურობის მიზეზი სადღაც მაინც არის, მაგრამ, ბუნებრივია, ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ არავინ არ ელოდებოდა ომს.Eომი, ეს იყო უსერიოზულესი ფორსმაჟორი.
- დღეს სახელმწიფო ბანკებთან მიმართებაში, რბილად რომ ითქვას, ლიბერალურ საზედამხედველო პოლიტიკას ახორციელებს. მართალია, ერთის მხრივ, ამით კომერციულ ბანკებს თავისუფლების ხარისხი გაეზარდათ, მაგრამ, მეორეს მხრივ, გაიზარდა იმის რისკიც, რომ ცალკეული ბანკები ვერ შეძლებენ "ცდუნებასთან" გამკლავებას და მოუზომავი საკრედიტო პოლიტიკით მეტ ზიანს უფრო მიიღებენ თავადაც, მომხმარებელიც და რეალური ეკონომიკაც, ვიდრე სიკეთეს. რამდენად მისაღებია თქვენთვის სუსტი ეროვნული ბანკი და ზედამხედველობის დანაწევრებული სისტემის არსებობა?
- საქართველოს ბანკების ასოციაცია ეროვნულ ბანკს ერთ-ერთ უმთავრეს პარტნიორად მიიჩნევს და, ამდენად, სუსტი ეროვნული ბანკი, ცხადია, მიუღებელია. თავად განსაჯეთ, პარტნიორი, რომელიც პრობლემას ვერ გადაგიწყვეტს, რომელიც დროულად ვერ ჩაერევა ამა თუ იმ საკითხის მოგვარებაში, რატომ უნდა იყოს მისაღები? ნებისმიერ შემთხვევაში, ვკამათობთ თუ დებატებში შევდივართ, ასოციაციას, როგორც სექტორის ინტერესების დამცველ გაერთიანებას, ბუნებრივია, ძლიერი პარტნიორი უჯობს, რომელიც არსებულ პრობლემაში სწრაფად გაერკვევა და მისი მოგვარებისთვის ძალ-ღონეს არ დაიშურებს. დღეს, სტრუქტურულად და კანონმდებლობიდან გამომდინარე, ზედამხედველობის სააგენტო არის ეროვნულ ბანკთან არსებული სტრუქტურა. რამდენადაა იგი ეროვნულ ბანკზე დამოკიდებული გადაწყვეტილებების მიღებისას, ეს მეორე საკითხია და აქ პიროვნული ფაქტორიც ძალზედ დიდ როლს თამაშობს, თუ ვინ არის ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელი და ვინ საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს ხელმძღვანელი. ის, რომ ეს ორი უწყება კოორდინირებულად მუშაობს, ეს დრომ აჩვენა, ვინაიდან საკითხების გადაჭრა, რომელიც კრიტიკულ ვითარებაში წყდებოდა, სრული კოორდინაციით ხდებოდა და ამან ძალიან ეფექტიანი შედეგები მოგვცა კიდეც.
მე ისიც უნდა ვთქვა, რომ სასტიკი წინააღმდეგი ვიყავი, როდესაც ეროვნული ბანკიდან ზედამხედველობის სამსახურის ფუნქციების გატანა ხდებოდა. სხვათაშორის, სავალუტო ფონდიც ამის წინააღმდეგი იყო, მაგრამ შემდგომში მან პოზიცია შეცვალა და ვინც პოზიცია შეიცვალა, ის დღეს ამ უწყების სამეთვალყურეო საბჭოს ხელმძღვანელია და ისიც უნდა ვთქვა, რომ ცუდად არ ხელმძღვანელობს მას. მე წინააღმდეგი ვიყავი არა იმიტომ, რომ ასეთი პრაქტიკა არ არსებობს მსოფლიოში? როგორ არა, მაგრამ ამის წინაპირობა და საფუძველი უნდა იყოს. კერძოდ, ეროვნული ბანკი თავს ვერ უნდა ართმევდეს ზედამხედველობის ფუნქციას, და შეიძლება უმჯობესი იყოს თუ ამ ფუნქციის ცალკე გაიტან. მაგრამ, ეროვნულ ბანკთან პრეტენზიები არავის ჰქონდა, არც ხელისუფლებას, არც ოპოზიციას, არც აქ მოქმედ საერთაშორისო ორგანიზაციებს და არც საბანკო სექტორს.Gსწორედ აქედან გამომდინარე ვიყავი ამ ცვლილების წინააღმდეგი. მაგრამ, ახლა რომ დადგეს საფინანსო სააგენტოს კვლავ ეროვნული ბანკის სტრუქტურაში დაბრუნების მოთხოვნა, მე ამის წინააღმდეგიც ვიქნები, რადგან უკვე დაიწყო მან გამართულად მუშაობა და ახალი რეორგანიზაცია კვლავ ერთგვარი გაურკვევლობის პერიოდს მოიტანს, რაც არავის არაფერში სჭირდება.
- საკრედიტო ბუმის პირობებზე მორგებულ ეკონომიკას, ომისა და გლობალური კრიზისის შედეგად, ერთგვარი საკრედიტო შიმშილის პერიოდი დაუდგა. დღევანდელ სიტუაციაში, ყველა სახის კრედიტი, თუ ის ზემყარი გარანტიით არ იქნება უზრუნველყოფილი, ძალიან ძნელად ხელმისაწვდომია. შეიზღუდა დაკრედიტების მასშტაბები, შეიზღუდა ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობის შესაძლებლობები, თუნდაც იმის გამო, კრედიტის ვერმისაწვდომობის გამო ბიზნესის არათუ განვითარება, შენარჩუნებაც კი შეუძლებელი გახდა. შესაბამისად, "კრედიტ ინფოს" "შავ სიაში" მოხვედრილების სია დღითიდღე იზრდება. თქვენი აზრით, რა წინაპირობებია საჭირო და როდიდან შეიძლება ელოდოს ბაზარი ბიზნესის დაკრედიტების პირობების შემსუბუქებას?
- დაკრედიტების მასშტაბი და მოცულობა უდავოდ შეზღუდულია, მაგრამ არც იმის თქმა იქნება მართებული, რომ სესხები არ გაიცემა. საქმე ისაა, რომ მოხდა არსებული საკრედიტო პორთფელის გადაფასება და, ცხადია, რისკებიც სხვა, უფრო გამკაცრებული კრიტერიუმით ითვლება. ყველას, ვინც ამ კრიტერიუმს აკმაყოფილებს, იქნება ის ფიზიკური, თუ იურიდიული პირი, გარწმუნებთ, თავისუფლად შეუძლია საკრედიტო პროდუქტით სარგებლობა.
საჭიროა სულ ოდნავ მაინც დაფიქსირდეს დადებითი ეკონომიკური ტენდენციები და გარწმუნებთ, საბანკო სექტორი ამაზე სწრაფადვე მოახდენს ადეკვატურ რეაგირებას და ბანკები თავისუფალ რესურსებს აუცილებლად გაუშვებენ ბაზარზე. ამას თან დაურთეთ, რომ მისაღები საერთაშორისო დახმარებიდან 800 მილიონ დოლარამდე სწორედ საბანკო სექტორის გაძლიერებას მოხმარდება, ანუ გამოიყოფა შეღავათიანი პირობებით გრძელვადიანი დაკრედიტებების განსახორციელებლად. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით გამოვთქვამ ვარაუდს, რომ მიმდინარე წლის მეოთხე კვარტლისთვის ბიზნესი საგრძნობ შეღავათს იგრძნობს საბანკო სექტორის მხრიდან.
- ომმა და კრიზისმა ყველაზე მეტად დეველოპერები და მენაშენეები დააზარალა. პირდაპირი კრედიტებით თუ იპოთეკური პროდუქტებით, სწორედ ეს სექტორი იყო ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ ინტეგრირებული საბანკო სისტემასთან. რა დოზით აისახა ეს ნეგატივი საბანკო სექტორზე და თქვენი ინფორმაციით, რა კონკრეტული ნაბიჯები იგეგმება და ხორციელდება ბანკების მხრიდან სამშენებლო სექტორთან ახალ რეალობაში თანამშრომლობის მიმართულებით?
- ომი და კრიზისის შედეგები მხოლოდ დამაჩქარებელი გახდა იმ პროცესისა, რომლის მოწმენიც ახლა ვართ სამშენებლო სექტორთან დაკავშირებით. უმთავრესი ისაა, რომ ხშირად არასწორი მენეჯმენტით ხდებოდა სამშენებლო ბიზნესის მართვა და ფინანსურ პირამიდებსაც კი ჰგავდა ეს პროცესი. ზოგიერთი დეველოპერის მხრიდან ირიბად საბანკო სექტორის ფუნქციის აღებაც კი ხდებოდა, პირდაპირ განვადებებს ვგულისხმობ. ამაზე მე მუდამ ვამბობდი, რომ ეს უკვე ფინანსური მომსახურებაა და რომ ამას უკვე სპეციალური ლიცენზია და შესაბამისი კაპიტალით უზრუნველყოფა ესაჭიროება.
შედეგად, სწორედ იმ სტილის კომპანიებს შეექმნათ დიდი პრობლემა, ვინც ერთი ობიექტის ასაშენებელი თანხით 9 ობიექტის საძირკველს სთხრიდნენ და შემდეგ აპირებდნენ იმ ბინების გაყიდვას, რომელიც ჯერ აშენებულიც კი არ იყო. ასე შესაძლოა საკმაო ხანი გაგრძელებულიყო, მაგრამ ეს პროცესი ოდესღაც აუცილებლად დასრულდებოდა და თან ძალიან ცუდად. კრიზისმა ეს პროცესი დააჩქარა და ვფიქრობ, ეს ამ კრიზისის ერთადერთი პლუსია, რადგან ასე გაგრძელების შემთხვევაში, გაცილებით მტკივნეულ და მასშტაბურ ნეგატიურ შედეგამდე მივიდოდით ამ მიმართულებით.
რაც შეეხება სამშენებლო სექტორში მომუშავე ბაზრის კონიუნქტურის და საკუთარი ძალების ადეკვატურად შემფასებელ კომპანიებს, მათთან საბანკო სექტორი დღესაც აქტიურად თანამშრომლობს და ამის ნათელი დასტურია სულ ახლახანს "საქართველოს ბანკის" მიერ 3 წარმატებული დეველოპერის რამდენიმე კონკრეტული პროექტის დასაფინანსებლად 28 მილიონი დოლარის მოცულობით საკრედიტო რესურსის გამოყოფის ფაქტიც. რამდენადაც ვიცი, "საქართველოს ბანკი" კიდევ აპირებს სამშენებლო სექტორის მხარდაჭერას.
კომპანიები, რომლებიც თავიანთ სამშენებლო ბიზნესს არასწორად და რისკების შეუფასებლად მართავდნენ, ბუნებრივია, ვერც ახალ რეალობაში შეძლებენ ბანკების სათანამშრომლოდ განწყობას. კარგია, რომ ეს პროცესი, მართალია, მტკივნეულად, მაგრამ, ასეა თუ ისე, მაინც სრულდება.
- მსოფლიო საფინანსო კრიზისი და ვითარება ბირჟებზე. თქვენი აზრით, რამდენ ხანს გაგრძელდება დღეს არსებული ვითარება და რა ტენდენციები იქნება დომინირებული?
- ვფიქრობ, კრიზისი, თუ მის ფაზებს განვიხილავთ, მეორე ნახევარშია გადასული და ეს ნახევარი საკმაოდ გრძელვადიანი ჩანს. აქ ძალზედ დიდ როლს ასრულებს მოლოდინები, რომლებიც ყოველთვის კიდევ უფრო ამძაფრებს და ამძიმებს სიტუაციას. არსებული ინფორმაციის ანალიზს თუ გავაკეთებთ, მდგომარეობას შეიძლება ვუწოდოთ შემაშფოთებელი, მაგრამ ტრაგიკულად მას ვერ დავახასიათებ. ჩვენ უნდა შევძლოთ სერიოზული პრევენციების ჩატარება და მაქსიმალურად ნაკლები დანაკარგებით, გამოვიდეთ შექმნილი ვითარებიდან. ამისთვის მუდმივად დაძაბული შრომა მოგვიხდება და დარწმუნებული ვარ, ქართული საზოგადოება, მთლიანობაში, წარმატებით მოახერხებს ამ რთული ამოცანის გადაჭრას.
- როგორ შეაფასებდით საქართველოს მთავრობის ნაბიჯებს კრიზისის დაძლევის მიმართულებით და თქვენ რომ პრემიერი იყოთ, რას მოიმოქმედებდით ეკონომიკური კრიზისის შედეგების მინიმიზაციისთვის?
- თუ რა ნაბიჯებს გადავდგამდი, როგორც პრემიერი, ვერ გეტყვით, რადგან ამაზე უბრალოდ არ მიფიქრია. მაგრამ გეტყვით ჩემს აზრს პრემიერ-მინისტრის მიერ წარმოდგენილი გეგმის შესახებ. ვფიქრობ, ამ დოკუმენტში ვითარება აბსოლუტურად სწორად და ადეკვატურადაა ასახული. და ის, რაც არის პროგრამაში ჩადებული, თუ შესრულდა, და მე როგორც მოვისმინე მთავრობის ხელმძღვანელისგან მაქსიმალურად ყველაფერი უნდა შესრულდეს, უნდა ვთქვა, რომ მიზანი მიღწეული იქნება. ეს დოკუმენტი საჯაროა, განთავსებულია მთავრობის ვებ-გვერდზე და ვფიქრობ, ყველა ობიექტურად დაინტერესებული ადამიანი, მთლიანობაში, ჩემს მოსაზრებას დაეთანხმება.

ესაუბრა გიორგი გიორგაძე